Ekonomik koşulların zorlaştığı ve alım gücünün hızla düştüğü son aylarda milyonlarca çalışanın gözü kulağı hükümetten gelecek haberlere çevrilmiş durumda. Ocak ayında yapılan artışla birlikte 28.075 TL seviyesine çekilen asgari ücretin yüksek enflasyon karşısında direncini yitirmesi toplumun geniş kesimlerinde ciddi bir geçim sıkıntısına yol açtı. Özellikle temel gıda ve barınma giderlerindeki durdurulamaz artış çalışan kesimin bütçesini sarsarken sosyal güvenlik uzmanları tarafından yapılan yeni değerlendirmeler Temmuz ayında bir düzenleme yapılması ihtimalini tekrar ön plana çıkardı.
SGK Uzmanı İsa Karakaş tarafından paylaşılan son veriler ve Ankara kulislerinden sızan bilgiler asgari ücretli vatandaşlar için umut ışığı yakmaya devam ediyor. Mevcut maaşların açlık sınırının dahi altında kalması nedeniyle çalışanların yaşam standartlarını korumasının imkansız hale geldiği vurgulanıyor. Kamuoyunda oluşan yoğun beklenti ve ekonomik verilerin ortaya koyduğu tablo hükümetin yıl başında açıkladığı tek zam politikasının esnetilip esnetilmeyeceği konusundaki tartışmaları alevlendirmiş durumda.
Yasal Mevzuat Asgari Ücret Artışı İçin Herhangi Bir Kısıtlama Getirmiyor
Çalışma hayatını yakından ilgilendiren yasal düzenlemeler incelendiğinde asgari ücretin yılda sadece bir kez artırılabileceğine dair bağlayıcı bir hükmün bulunmadığı görülüyor. SGK Uzmanı İsa Karakaş yaptığı açıklamalarda Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun toplanması için belirli bir takvim şartının olmadığını ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın daveti üzerine mekanizmanın her an işletilebileceğini ifade ediyor. Mevcut kanunların sunduğu bu esneklik idarenin irade göstermesi durumunda sadece yirmi dört saat içerisinde yeni bir karar alınabilmesine olanak tanıyor.
Hukuki zeminin uygunluğu kadar ekonomik gerekliliklerin de bu süreci tetiklediği belirtilirken asgari ücretin güncellenmesi için yasal bir engel bulunmaması masadaki en güçlü kozlardan biri olarak duruyor. Uzmanlar geçmiş yıllarda da benzer ekonomik dar boğaz dönemlerinde ara zam uygulamasına gidildiğini hatırlatarak bu sene de benzer bir adımın atılmasının önünde bürokratik bir duvar olmadığını dile getiriyor. Dolayısıyla Temmuz ayı için beklenen iyileştirme tamamen siyasi ve ekonomik tercihlere bağlı bir süreç olarak değerlendiriliyor.
Açlık Sınırı İle Mevcut Maaş Arasındaki Uçurum Endişe Verici Boyuta Ulaştı
Güncel ekonomik veriler üzerinden yapılan analizler asgari ücretin satın alma gücünü ne ölçüde kaybettiğini çarpıcı bir şekilde gözler önüne seriyor. İsa Karakaş tarafından hazırlanan projeksiyonlara göre Nisan ayı itibarıyla açlık sınırının 34.000 TL bandına dayanması beklenirken mevcut 28.075 TL’lik maaşın bu seviyenin çok gerisinde kaldığı anlaşılıyor. Aradaki farkın 6.000 TL’ye kadar çıkması asgari ücretli bir ailenin en temel ihtiyaçlarını dahi karşılamakta zorlandığı ve sosyal bir krizin eşiğine gelindiği şeklinde yorumlanıyor.
Yaşanan bu gelir adaletsizliği çalışanların psikolojik ve motivasyonel durumunu da olumsuz etkileyerek iş gücü piyasasında verimlilik kaybına yol açıyor. Açlık sınırının üzerinde bir gelir seviyesine ulaşamayan milyonlarca vatandaşın Temmuz ayında bir iyileştirme yapılmaması durumunda yaşam kalitesinin daha da gerileyeceği öngörülüyor. Uzmanlar rakamların yalan söylemediğini ve mevcut tablonun sadece bir zam talebi değil aynı zamanda insani bir zorunluluk olduğunu her fırsatta dile getirerek yetkililere çağrıda bulunuyor.
İdeal Asgari Ücret Seviyesi İçin 42 Bin Lira Sınırı Belirlendi
Ekonomik göstergeler ve enflasyon beklentileri ışığında yapılan hesaplamalar asgari ücretin olması gereken reel değerini ortaya koyuyor. İsa Karakaş’ın sunduğu detaylı analiz raporuna göre çalışanların enflasyon karşısında ezilmemesi ve refah seviyesinin korunabilmesi için asgari ücretin 42.500 TL seviyesine yükseltilmesi gerekiyor. Bu rakama ulaşılabilmesi için ise mevcut maaş üzerinden yaklaşık yüzde elli bir oranında radikal bir artış yapılması gerektiği savunuluyor.
Belirlenen bu hedef rakam piyasa gerçekleri ve hayat pahalılığı dikkate alınarak hesaplanmış bir matematiksel gerçeklik olarak sunuluyor. Eğer bu seviyede bir artış sağlanmazsa asgari ücretin sembolik bir rakam haline dönüşeceği ve çalışan kesimin yoksulluk sarmalından kurtulamayacağı ifade ediliyor. İşveren maliyetleri ile çalışan hakları arasındaki dengenin korunması istense de alım gücünün bu denli düştüğü bir ortamda 42.000 TL bandının altındaki her rakamın yetersiz kalacağı uzman görüşleri arasında yer alıyor.
Ankara Kulislerinde Zam Beklentisi Ve İş Gücü Piyasasındaki Riskler
Başkent kulislerinde yürütülen tartışmalar asgari ücretin geleceği konusunda belirsizliğini korusa da arka planda ciddi hazırlıkların yapıldığı iddia ediliyor. Hükümet kanadından şimdiye kadar gelen resmi açıklamalar yıl içinde ikinci bir zammın planlanmadığı yönünde olsa da İsa Karakaş çalışanların 2027 yılına kadar bu maaş seviyesiyle devam etmesinin sosyal bir kırılmaya yol açabileceğini belirtiyor. Sahadan gelen bilgiler sanayi ve hizmet sektöründe çalışanların geçim dertleri nedeniyle iş bırakma veya ek iş arama eğilimlerinin arttığını gösteriyor.
Temmuz ayında bir düzenleme yapılmaması durumunda iş gücü piyasasında yaşanabilecek istifalar ve kalifiye eleman kaybı gibi riskler ekonominin genel dengesini bozabilecek potansiyele sahip görünüyor. Kulislerdeki hakim görüş kamuoyu baskısının ve ekonomik verilerin hükümeti bir ara formül bulmaya zorlayabileceği yönünde şekilleniyor. Sonuç olarak milyonlarca kişinin yaşamını doğrudan etkileyecek olan bu kritik kararın önümüzdeki aylarda Türkiye’nin en önemli gündem maddesi olmaya devam edeceği ve her türlü senaryonun masada olduğu açıkça görülüyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım