Türkiye genelinde milyonlarca sigortalı çalışanın gözü kulağı Sosyal Güvenlik Kurumu ve ilgili bakanlıklardan gelecek haberlere çevrilmiş durumda. Emeklilikte Yaşa Takılanlar yani EYT düzenlemesinin yasalaşarak yürürlüğe girmesinin ardından sistemin dışında kalan grupların talepleri sosyal ve ekonomik gündemin ana başlıklarından birini oluşturmaya devam ediyor. Özellikle 1999 yılından sonra iş hayatına atılan ve sigorta girişi bu tarihten sonraya sarkan vatandaşlar kendileri için de benzer bir kolaylık sağlanıp sağlanmayacağını merak ediyor. Mevcut yasal düzenlemeler çerçevesinde emeklilik hakkı kazanmak için gereken prim gün sayısı ve yaş sınırları üzerinde yapılan incelemeler çalışanların gelecek planlarını doğrudan etkiliyor.
Sigortalılık Giriş Tarihine Göre Değişen Emeklilik Beklentileri
EYT düzenlemesi kapsamında 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar yaş şartı aranmaksızın emekli olma hakkı kazanırken bu tarihten sadece bir gün sonra bile işe girenler için emeklilik yaşı kadınlarda 58 erkeklerde ise 60 olarak uygulanmaya devam ediyor. Bu durum çalışma hayatında adalet vurgusu yapan büyük bir kitlenin kademeli bir geçiş sistemi talep etmesine yol açtı. 1999 ile 2008 yılları arasında sosyal güvenlik sistemine dahil olan bireyler yaş haddinin birdenbire bu kadar yükselmesini kendileri için bir dezavantaj olarak görüyor. Mevcut durumda bu dönemi kapsayan sigortalılar için prim günlerini doldurmuş olsalar bile yaş sınırını beklemek zorunlu bir süreç olarak karşılarına çıkıyor. Sosyal güvenlik uzmanları bu süreçte yaşanan yoğunluğun ve taleplerin sistemsel bir reform ihtiyacını doğurduğunu ifade etse de resmi makamların mevcut tabloyu koruma eğilimi dikkat çekiyor.
Bakanlık Kanadından Gelen Resmi Açıklamaların İçeriği
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yapılan son değerlendirmeler kademeli emeklilik bekleyen kitle için oldukça net mesajlar içeriyor. Bakanlık yetkilileri mevcut emeklilik sisteminin sürdürülebilirliği üzerine yoğunlaşmış durumda. Yapılan resmi açıklamalarda şu an için gündemde yeni bir emeklilik reformunun ya da yaş şartını esnetecek bir düzenlemenin bulunmadığı vurgulanıyor. Bakan Vedat Işıkhan konuya dair verdiği demeçlerde mevcut sistemin prim ödeme gün sayısı ve sigortalılık süresi gibi temel direklerinin aynen korunacağını belirtti. Bu durum 2000 yılı ve sonrasında işe girenlerin umutlarını bir süre daha askıya almasına neden olurken sosyal güvenlik sisteminin mali dengesinin korunması adına bu kararlılığın sürdürüleceği anlaşılıyor. Hükümet kanadından gelen bu sinyaller yakın vadede radikal bir değişiklik beklentisini düşük tutsa da kamuoyundaki tartışmalar canlılığını koruyor.
Kademeli Emeklilik Sisteminin İşleyişi Ve Sosyal Etkileri
Kademeli emeklilik kavramı esasen sigortalıların çalışma süreleri ve ödedikleri prim miktarlarıyla orantılı olarak yaş şartının kademe kademe esnetilmesini öngören bir modeldir. Bu sistemde kişinin işe giriş tarihi ne kadar eskiyse emeklilik yaşının o oranda daha makul bir seviyeye çekilmesi hedeflenir. Türkiye'de daha önce uygulanan ve EYT ile son bulan süreç aslında bir tür kademeli geçişin ürünüydü. Günümüzde 2000 sonrası sigortalılar bu sistemin daha geniş bir takvime yayılmasını ve 58 ile 60 yaş arasındaki katı sınırın daha erken yaşlara çekilmesini talep ediyor. Bu talebin arkasında yatan temel motivasyon ise çalışma hayatındaki fiziksel ve zihinsel yorgunluğun yanı sıra genç istihdamın önünün açılması isteğidir. Ancak sosyal güvenlik uzmanları böyle bir düzenlemenin hazine üzerindeki yükünü ve aktif pasif oranındaki dengeleri bozabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor.
Mevcut Şartlar Altında Emeklilik İçin Gereken Kriterler
Şu anki yasal mevzuata göre sigortalıların emeklilik hakkını elde edebilmeleri için üç ana kriteri aynı anda yerine getirmeleri gerekiyor. Bunlar belirli bir sigortalılık süresini tamamlamak toplam prim ödeme gün sayısını doldurmak ve yasada belirtilen yaş sınırına ulaşmaktır. Özellikle 2008 sonrasında yürürlüğe giren sosyal güvenlik reformu ile birlikte emeklilik yaşı kademeli olarak 65'e kadar yükselecek bir süreci kapsıyor. Kadın çalışanlar ve erkek çalışanlar için bazı yıpranma payları veya doğum borçlanması gibi özel durumlar yaş sınırını bir miktar öne çekebilse de genel tablo oldukça sıkı kurallara bağlı kalıyor. Kademeli emeklilik bekleyen vatandaşlar ise prim günlerini çoktan tamamladıklarını ancak yaş engeli nedeniyle uzun yıllar daha çalışmak zorunda olduklarını dile getiriyor. Sosyal güvenlik sistemindeki bu düğümün çözülmesi için meclis gündemine taşınan bazı yasa teklifleri olsa da bunların komisyon aşamalarından geçerek yasalaşması için henüz yeterli bir siyasi iradenin oluşmadığı görülüyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım