Karadeniz’in en önemli liman kentlerinden biri olan Samsun, hem tarihi hem de isminin kökeni bakımından dikkat çeken şehirler arasında yer alıyor. Anadolu’nun kuzey kıyısında binlerce yıllık geçmişe sahip olan bu kent, farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış ve her dönem yeni bir kimlik kazanmış durumda. Şehrin adının nereden geldiği ise tarihçiler ve dil araştırmacıları tarafından uzun yıllardır inceleniyor. Samsun isminin kökeni, antik çağlara kadar uzanan bir geçmişi işaret ediyor.
Antik Çağda Amisos Adı
Samsun’un bilinen en eski adı Amisos olarak kayıtlara geçiyor. Antik Yunan kaynaklarında Karadeniz kıyısında önemli bir ticaret kolonisi olarak anılan Amisos’un, Miletli tüccarlar tarafından kurulduğu belirtiliyor. MÖ 7. yüzyılda kurulduğu düşünülen şehir, Karadeniz ticaret ağında önemli bir merkez haline gelmişti.
Amisos adı zamanla farklı kültürlerin etkisiyle değişime uğradı. Persler, Pontus Krallığı ve Roma İmparatorluğu dönemlerinde kent aynı isimle anılmaya devam etti. Özellikle Pontus döneminde bölge büyük bir ticari ve askeri merkez konumuna yükseldi. Bu dönemde Amisos adı hem siyasi hem de ekonomik anlamda güçlü bir kimliği temsil ediyordu.
Roma ve Bizans Döneminde İsim Değişimi
Roma egemenliğiyle birlikte şehir gelişimini sürdürdü. Roma kaynaklarında Amisos adı korunurken, Bizans döneminde telaffuz farklılaşmaya başladı. Amisos kelimesi halk arasında zamanla Samsun’a daha yakın bir söyleyiş biçimine dönüştü. Dil bilimciler, Amisos adının halk ağzında “Samson” ya da “Samsun” şeklinde evrildiğini ifade ediyor.
Bizans döneminde Karadeniz kıyısındaki liman kentleri ticaret açısından önemini korudu. Bu süreçte isim değişimi doğal bir dil dönüşümü olarak gerçekleşti. Kentin adı resmi kayıtlarda farklı varyasyonlarla yer alsa da halk arasında kullanılan telaffuz giderek bugünkü formuna yaklaştı.
Türk Hakimiyeti ve Samsun Adının Yerleşmesi
11. yüzyıldan itibaren Türklerin Anadolu’ya yerleşmesiyle birlikte şehir yeni bir döneme girdi. Selçuklu ve ardından Osmanlı egemenliği sürecinde Samsun adı daha belirgin şekilde kullanılmaya başlandı. Osmanlı arşivlerinde kentin adının Samsun olarak geçtiği görülüyor.
Osmanlı döneminde şehir, Karadeniz ticaretinin önemli merkezlerinden biri haline geldi. Liman faaliyetleri, tarım ürünleri ticareti ve askeri hareketlilik kentin stratejik önemini artırdı. Bu dönemde Samsun adı hem idari hem de ticari belgelerde yerleşik bir biçimde kullanıldı.
Coğrafi ve Kültürel Etkiler
Samsun’un adı yalnızca dilsel dönüşümle değil, coğrafi ve kültürel etkileşimle de şekillendi. Karadeniz’in kıyısında yer alan şehir, tarih boyunca farklı milletlerin ticaret yaptığı bir merkez oldu. Bu kültürel çeşitlilik, hem yaşam tarzına hem de şehir adının evrimine yansıdı.
Şehir, Anadolu’nun iç bölgeleriyle Karadeniz arasında bir geçiş noktası olması nedeniyle sürekli etkileşim içinde kaldı. Bu durum, yerel telaffuzların ve dil alışkanlıklarının zamanla değişmesine neden oldu. Amisos’tan Samsun’a uzanan süreç, Anadolu’daki pek çok yer adında görülen doğal dönüşüm örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Cumhuriyet Döneminde Samsun Kimliği
20. yüzyılın başında Samsun, Türkiye tarihinin dönüm noktalarından birine sahne oldu. Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkışı, kentin ulusal tarih içindeki yerini daha da güçlendirdi. Bu olaydan sonra Samsun adı, yalnızca tarihi bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda bir başlangıcın simgesi olarak anılmaya başlandı.
Cumhuriyet döneminde şehir hızla gelişti ve Karadeniz Bölgesi’nin en büyük kentlerinden biri haline geldi. Liman faaliyetleri, sanayi yatırımları ve eğitim kurumlarıyla büyüyen Samsun, köklü geçmişini modern kimliğiyle birleştirdi.
Samsun ismi, antik Amisos’tan günümüze uzanan uzun bir tarihsel yolculuğun ürünü olarak varlığını sürdürüyor. Şehrin adı, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin izini taşıyarak bugünkü formuna ulaşmış durumda.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım