Urfamızın tarihi yapıları çoktur. Bunlardan bazıları atıl durumda, bazıları ise kamu kurumlarında aktif olarak hizmet vermektedir. Bu binalardan biri de bugün Şanlıurfa İl Sağlık Müdürlüğü A Blok olarak kullanılan yapıdır. Eskiden Alman Bağı olarak bilinen bölgede, şehir merkezinde bulunmaktadır. Şimdiki İpekyolu üzerinde yer almakta olup eski kadın doğum hastanesinin yanındadır.
Bahsettiğimiz bina bir dönem Askeri Hastane olarak kullanılmıştır. Askeri hastane olmadan önce ise ilk zamanlarda Azınlıklar Yetimhanesi ve Cizvit Papaz Mektebi (Sörler Evi) olarak hizmet verdiği bilinmektedir. Cizvitler, Hristiyanlık dininin Katolik mezhebine bağlı misyonerlik faaliyetleri yürüten bir tarikattır. Yapılış tarihi net olarak bilinmemekle birlikte, 19. yüzyılın sonlarına doğru yapıldığı tahmin edilmektedir.
Bina, küçük ve büyük odalarıyla özgün hâlini korumaktadır. Askeri hastane olarak kullanıldığı dönemdeki giriş çıkıntısı ve balkonu ise zamana yenik düşmüştür.
Askeri hastane olmadan önce, geçirilen savaşlar nedeniyle atıl bir hâle gelen binanın bakım ve onarımı için Dr. Rıza Bey tarafından girişimlerde bulunulmuş ve bu onarım daha sonra gerçekleştirilmiştir. Bu hastane askerlere hizmet vermesinin yanında, mesai saatleri dışında Urfa halkına da hizmet vermiştir. Binanın odaları hastane olarak poliklinik ve ameliyathane hizmetleri vermiştir. Bu hastanede Dahiliye, Cildiye, Göz ve Diş hekimleri poliklinik hizmeti sunmuştur.
Bina, daha sonraları bir dönem Trahom Hastanesi olarak da hizmet vermiştir. Trahom, bakteri temelli oluşan kronik ve bulaşıcı bir hastalıktır. Gözleri zayıflatan ve ilerleyen süreçte körlüğe sebep olan bu hastalık, Cumhuriyet’in ilk yıllarında Anadolu’yu kasıp kavurmuştur. Bu hastalıkla mücadele kapsamında hastaneler ve dispanserler kurulmuş, işte bunlardan biri de bahsettiğimiz bu bina olmuştur. Trahom salgının Urfadaki etkisinin detaylıca incelemek isteyenler Doç.Dr Hamdi Doğan'ın "Urfa'da Trahom Salgını" çalışmasına başvurabilirler.
Bina günümüzde hâlâ aktif olarak hizmet vermektedir. İl Sağlık Müdürlüğü’nün bazı birimlerinin faaliyet gösterdiği bu yapı, yeni müdürlük binasının yapılması hâlinde ayrıca değerlendirilmelidir. Ne yazık ki binanın tarihi hakkında gerek halkımızın gerekse orada çalışanların yeterli bilgisi bulunmamaktadır. İlerleyen yıllarda binanın boşaltılması durumunda sağlık müzesi olarak değerlendirilmesi ve tarihini anlatan bir tanıtım levhası yaptırılması, bu önemli eserin unutulmaması adına büyük bir adım olacaktır.
Bu yapının ön bahçesinde, müdürlük kampüsünün ortasında bir mezar bulunmaktadır. Bu mezar, askeri hastane döneminde görev yapmış ve kısa bir süre başhekimlik yapmış olan Tabip Binbaşı Abdüsselam Bey’e aittir. Urfalı olmamasına rağmen ve orada herhangi bir mezar bulunmamasına karşın, hastane bahçesine defnedilmek istenen Abdüsselam Bey, 1933 yılında vefat etmiştir.
Kendisi hakkında çok fazla bilgiye sahip olunmamakla birlikte, mezarının hâlen orada olması ve geçen zamana rağmen kaybolmamış olması, bu şahsiyetin unutulmaması adına bu yazının bir kayıt niteliği taşımasını sağlamaktadır.
Günümüzde mezar, müdürlük bahçesinde Stok Yönetimi biriminin yan tarafında yer almaktadır. Ne yazık ki orada çalışanların ve gelip geçenlerin büyük bir kısmı, mezarın kime ait olduğu konusunda bilgi sahibi değildir. Mezar bir dönem harabe hâline gelmiş, daha sonra orada çalışan hayırseverler tarafından bakım ve onarımdan geçirilmiştir. Hekimin ismi mezar taşında "Abdüselami Bey" diye geçse de kaynaklarda "Abdüsselam Bey" olarak adı geçmektedir.
Askeri personelin yanı sıra Urfa halkına da hizmet vermiş bu değerli şahsiyetin mezarının düzenli bakımının yapılması ve isminin unutulmaması gerektiği inancındayız.
Faydalanılan Kaynak:
“Urfa Askeri Hastane” – Ferhat TOK