15 Ekim, tarihte siyasi gelişmelerden bilimsel atılımlara, kültürel dönüm noktalarından önemli toplumsal olaylara kadar birçok gelişmeyle hafızalara kazındı. Türkiye’de Mustafa Kemal Atatürk’ün Nutuk’u okumaya başlaması, dünyada ise Uluslararası Af Örgütünün kuruluşu ve Çin’in ilk insanlı uzay yolculuğu, bu tarihin öne çıkan olayları arasında yer aldı.
ŞANLIURFA’DA TARİHİN İZLERİ
Şanlıurfa, binlerce yıllık geçmişi, arkeolojik alanları ve kültürel mirasıyla Türkiye’nin en önemli tarih merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor. Göbeklitepe ve çevresindeki tarih öncesi yerleşimler, insanlık tarihinin erken dönemlerine ışık tutan buluntularıyla kentin dünya çapındaki önemini ortaya koyuyor.
Ancak yapılan tarih taramasında, 15 Ekim tarihine özgü ve Şanlıurfa’da yaşandığı güvenilir kaynaklarla doğrulanabilen belirli bir tarihî olay tespit edilemedi. Bu nedenle kente ilişkin bölümde doğrulanmamış bir olayı tarihe mal etmek yerine Şanlıurfa’nın tarihî mirasına dikkat çekmekle yetinmek gerekiyor.
TÜRKİYE TARİHİNDE 15 EKİM
1927 – Atatürk, Nutuk’u okumaya başladı
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 15 Ekim 1927’de Cumhuriyet Halk Partisi Kurultayı’nda Nutuk’u okumaya başladı. Altı gün süren konuşmada Millî Mücadele dönemi ve Cumhuriyet’in kuruluş süreci anlatıldı. Nutuk, Türkiye’nin yakın tarihini anlamak açısından temel eserlerden biri olarak kabul ediliyor.
1937 – Yeni harflerle basılan banknotlar tedavüle çıktı
Türkiye’de yeni Türk harfleriyle basılan ilk kâğıt paralar 15 Ekim 1937’de dolaşıma girdi. Üzerinde Atatürk’ün portresinin bulunduğu 100 liralık banknotlar, Cumhuriyet döneminin para tarihindeki önemli gelişmeler arasında yer aldı.
1961 – Askerî müdahale sonrasında genel seçimler yapıldı
27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından Türkiye’de 15 Ekim 1961’de genel seçimler gerçekleştirildi. Seçimlere Cumhuriyet Halk Partisi, Adalet Partisi, Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi ve Yeni Türkiye Partisi katıldı.
2022 – Bartın’daki maden faciası
15 Ekim 2022’de Bartın’ın Amasra ilçesindeki maden ocağında meydana gelen patlamada 41 işçi hayatını kaybetti, 7 işçi yaralandı. Türkiye’yi yasa boğan facia, iş güvenliği ve madencilikte alınması gereken önlemleri yeniden ülke gündemine taşıdı.
DÜNYA TARİHİNDE 15 EKİM
1582 – Gregoryen takvimi kullanılmaya başlandı
Avrupa’da Gregoryen takvimine geçiş süreci 15 Ekim 1582’de başladı. Papa XIII. Gregorius tarafından düzenlenen takvim, zamanla dünyanın büyük bölümünde kullanılan takvim sisteminin temelini oluşturdu.
1878 – Thomas Edison elektrik şirketini kurdu
Amerikalı mucit Thomas Edison, 15 Ekim 1878’de Edison Electric Light Company’yi kurdu. Elektrikli aydınlatma teknolojilerinin geliştirilmesi ve yaygınlaşması sürecinde şirket önemli bir rol oynadı.
1917 – Mata Hari idam edildi
Hollandalı dansçı Margaretha Geertruida Zelle, sahne adıyla Mata Hari, Birinci Dünya Savaşı sırasında casusluk suçlamasıyla yargılanmasının ardından 15 Ekim 1917’de Fransa’da kurşuna dizilerek idam edildi. Mata Hari, ölümünden sonra da casusluk tarihinin en çok konuşulan isimlerinden biri oldu.
1961 – Uluslararası Af Örgütü kuruldu
İnsan hakları alanında faaliyet gösteren Uluslararası Af Örgütü, 15 Ekim 1961’de Londra’da kuruldu. Örgüt, dünya genelinde insan haklarının korunması ve ihlallerin gündeme taşınması amacıyla çalışmalar yürütmeye başladı.
1993 – Mandela ve De Klerk Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü
Güney Afrika’da apartheid olarak bilinen ırk ayrımcılığı sisteminin sona erdirilmesi ve demokratik dönüşüm sürecindeki rolleri nedeniyle Nelson Mandela ve F. W. de Klerk, 1993 Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldü. Karar, ülkenin siyasi tarihinde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirildi.
2003 – Çin’in ilk insanlı uzay yolculuğu gerçekleştirildi
Çin, 15 Ekim 2003’te Shenzhou 5 uzay aracını fırlatarak ilk insanlı uzay görevini gerçekleştirdi. Astronot Yang Liwei’nin katıldığı görev, Çin’in insanlı uzay uçuşu gerçekleştiren ülkeler arasına girmesini sağladı.
15 EKİM’DE DOĞAN ÜNLÜ İSİMLER
15 Ekim, bilim, felsefe, edebiyat ve siyaset dünyasından önemli isimlerin doğum tarihleri arasında da bulunuyor.
-
Friedrich Nietzsche (1844): Alman filozof, modern felsefenin etkili isimlerinden biri oldu.
-
Michel Foucault (1926): Fransız filozof ve düşünür, toplumsal kurumlar ve iktidar üzerine çalışmalarıyla tanındı.
-
A. P. J. Abdul Kalam (1931): Hint bilim insanı ve siyasetçi, Hindistan’ın 11. cumhurbaşkanı olarak görev yaptı.
-
Fela Kuti (1938): Nijeryalı müzisyen ve aktivist, Afrobeat müziğinin öncü isimleri arasında yer aldı.
15 Ekim, farklı dönemlerde yaşanan bu gelişmelerle Türkiye ve dünya tarihinde iz bırakan tarihlerden biri olarak öne çıkıyor.
