Türkiye genelinde faaliyet gösteren milyonlarca küçük işletme sahibi ve mahalle esnafı, sosyal güvenlik sisteminde köklü değişiklikler yapılması beklenen yasal düzenlemeye kilitlendi. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülen teknik hazırlıkların tamamlanma aşamasına gelmesiyle birlikte, kamuoyunda uzun süredir tartışılan prim eşitsizliğinin giderilmesi yönünde somut adımlar atılmaya başlandı. Meclis genel kurulunun gündemine gelmesi planlanan reform paketi, özellikle düşük ciroyla ayakta kalmaya çalışan mikro işletmelerin üzerindeki mali yükleri hafifletmeyi hedefliyor.
Sistemdeki yapısal değişiklikler sayesinde kendi nam ve hesabına çalışan vatandaşların sosyal güvenceye erişimi kolaylaşırken, uzun yıllardır devam eden norm birliği vizyonu da hayata geçirilmiş olacak. Berber, terzi, bakkal ve marangoz gibi geleneksel meslek kollarını doğrudan etkileyecek olan yasal süreç, iş dünyası temsilcileri ve esnaf odaları tarafından büyük bir memnuniyetle karşılanıyor. Ekonomi yönetiminin öncelikli reform maddeleri arasında yer alan bu yasal düzenlemenin yasalaşması halinde, piyasalarda uzun süredir hissedilen finansal stresin de önemli ölçüde azalacağı öngörülüyor.
Küçük İşletmelerin Sosyal Güvenlik Talepleri Gündemde
Ülke genelindeki istihdamın önemli bir kısmını sırtlayan küçük esnaf, mevcut yasal mevzuattaki prim yükümlülükleri nedeniyle uzun süredir ciddi zorluklar yaşıyor. Geçmiş dönemlerde uygulanan sosyal güvenlik politikaları, farklı sigorta kolları arasında belirgin farklılıklar ortaya çıkararak kendi işini yapan vatandaşların daha uzun süre prim ödemesine yol açmıştı. Sosyal güvenlik uzmanları, bu durumun hem finansal açıdan esnafı zorladığını hem de kayıt dışı istihdamı tetikleyen yapısal bir sorun haline geldiğini sıkça dile getiriyordu.
Ekonomi bürokrasisinden sızan bilgilere göre, yeni mevzuat çalışmaları sadece süre indirimini kapsamayacak, aynı zamanda esnafın emeklilik sonrasındaki maaş kalitesini de koruyacak önlemleri içerecek. Sektör temsilcileri, planlanan radikal adımların piyasadaki güven ortamını tazeleyeceğini ve işletmelerin geleceğe yönelik yatırım motivasyonunu %15,5 oranında artırabileceğini belirtiyor. Yeni dönemde hayata geçirilecek yasal çerçevenin, makroekonomik istikrar programıyla tam uyumlu şekilde yürütüleceği de gelen bilgiler arasında yer alıyor.
Sigortalılar Arasındaki Prim Farkı Masaya Yatırıldı
Mevcut yasal mevzuat incelendiğinde, işçi statüsünde çalışanlar ile kendi işini yürütenler arasında emekliliğe hak kazanma kriterleri bakımından büyük bir uçurum bulunduğu gözleniyor. SSK koruması altında çalışan bir kadın sigortalı 58 yaşında, erkek sigortalı ise 60 yaşında 7200 prim gününü doldurarak emekli aylığı almaya hak kazanabiliyor. Bu durum, işçi kadrosundaki bireylerin toplamda 20 yıllık fiili çalışma süresiyle emeklilik hakkı elde etmelerine imkan tanırken, esnaf kesimi için süreç çok daha zorlu işliyor.
Kendi işletmesini yöneten ve Bağ-Kur kapsamında prim ödeyen vatandaşlar için yaş sınırı aynı kalmakla birlikte, talep edilen prim gün sayısı 9000 gün olarak uygulanıyor. Bu senaryoda esnaf, yanında istihdam ettiği personelden tam 5 yıl daha fazla yani 1800 gün fazladan prim ödemek mecburiyetinde kalıyor. Hazırlıkları süren yeni yasal düzenleme, bu iki farklı sigorta kolu arasındaki süre makasını tamamen kapatarak toplumsal adaleti ve norm birliğini tesis etmeyi amaçlıyor.
Mikro İşletmeler İçin Yeni Mali Kolaylıklar Geliyor
Ankara'da yürütülen çalışmaların bir diğer önemli ayağını ise küçük esnaf tanımının yeniden yapılması ve bu kapsama girecek işletmelerin mali yüklerinin hafifletilmesi oluşturuyor. Özellikle 5 veya daha az çalışanı olan ya da tamamen kendi emeğiyle geçinen mikro işletmelerin prim ödeme performansları mercek altına alındı. Bakanlık kaynakları, hayata geçirilecek yeni sistemin esnafların ciro ve kazanç durumlarına göre kademeli bir yapı sunacağını ve ödeme kolaylıkları getireceğini ifade ediyor.
Söz konusu paket, sadece geleceğe dönük prim günlerini düzenlemekle kalmayıp, geçmiş dönem borçları nedeniyle hakları dondurulan esnafa da ihya imkanı tanıyacak. Bu sayede geçmişte prim borcunu ödeyemediği için günleri silinen binlerce vatandaş, cari asgari ücretin %32,5 oranındaki prim tutarı üzerinden avantajlı koşullarla borçlanarak eksik günlerini tamamlayabilecek. Finans çevreleri, bu düzenlemenin piyasaya önemli bir nakit girişi sağlayacağını ve esnafın sosyal güvenlik sistemine olan aidiyet duygusunu güçlendireceğini vurguluyor.
Son Yedi Yıllık Fiili Hizmet Kuralı Değişiyor
Sosyal güvenlik hukuku uygulamalarında sigortalıların en çok zorlandığı ve hak kayıpları yaşadığı alanların başında emeklilik statüsünün belirlenmesindeki zaman kriteri geliyor. Mevcut kanunlara göre bir vatandaşın hangi şartlarla emekli olacağı ve hangi kurumdan maaş alacağı, tüm çalışma hayatındaki ödemelerine göre değil, emeklilik dilekçesinden geriye dönük son 7 yıllık fiili hizmet süresine göre hesaplanıyor. Bu dönem içinde yapılan 2520 günlük prim ödemesi, hangi statüden emekli olunacağını doğrudan tayin ediyor.
Yasal kural gereği, son 7 yıllık fiili prim ödeme süresinin yarısından 1 gün fazlası olan 1261 günü hangi sigorta kolunda geçiren birey, o kurumun mevzuatına tabi tutuluyor. Kendi dükkanını işletirken aynı zamanda başka bir şirkette sigortalı olarak çalışan binlerce esnaf, bu 1261 gün sınırına takılarak emeklilik planlarını ertelemek zorunda kalıyordu. Meclis gündeminde yer alan yeni reform paketiyle birlikte, bu karmaşık hesaplama yönteminin de esnafın lehine olacak şekilde esnetilmesi ve mağduriyetlerin önlenmesi bekleniyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım