Son dönemde finansal piyasalarda gözlenen hareketlilik ve bazı yatırım fonlarının kapatılması, Bireysel Emeklilik Sistemi bünyesindeki tasarruf sahiplerinin kararlarını doğrudan etkiliyor. Piyasalardaki bu gelişmeler doğrultusunda birikimlerini nakde çevirmeyi düşünen vatandaşlar, sözleşmelerini vaktinden önce sonlandırdıklarında ciddi mali yükümlülüklerle karşı karşıya kalabiliyor.
Sistemden zamanından önce ayrılma kararı alan bireyler, önceden öngörülmeyen çeşitli finansal kayıplarla yüzleşmek durumunda kalıyor. Özellikle ilk yıllarda yapılan ayrılışlarda, birikmiş anaparanın ve kazanılan getirilerin önemli bir kısmı kesintiler nedeniyle eriyebiliyor.
Sistemden Vaktinden Önce Ayrılmanın Getirdiği Finansal Yükler
Sistem içerisinde 3 yılını doldurmadan ayrılma kararı alan tasarruf sahipleri için maliyet kalemleri oldukça yüksek seviyelere ulaşabiliyor. Şirketlerin uyguladığı giriş aidatları ile idari gider maliyetleri, sözleşmenin şartlarına bağlı olarak 14.000 TL sınırını aşan rakamlara ulaşabiliyor.
Söz konusu mali tutarlar her katılımcı için sabit bir kalem oluşturmuyor. Ödenecek toplam miktar, tercih edilen emeklilik firmasına, poliçenin imza tarihine, seçilen plan türüne ve mevzuatın belirlediği üst limitlere göre farklılık gösteriyor.
Devlet Tarafından Sağlanan Destek Hakediş Süreleri Ve Oranları
Katılımcıların hesaplarında biriken devlet desteğinden faydalanma derecesi, sistemde geçirilen toplam süreye göre kademeli olarak hesaplanıyor. Kurumda 3 yıllık süreyi tamamlayan kişilere devlet katkı hesabındaki tutarın %15 kadarı aktarılıyor.
Süreç devam ettikçe kazanılan haklar artış gösteriyor. Sistemde 6 yılı geride bırakanlar %35, 10 yılı tamamlayanlar ise %60 oranında devlet desteğine hak kazanıyor. Katkının %100 oranındaki tamamını alabilmek için 10 yıl boyunca sistemde kalmak ve 56 yaşını doldurmuş olmak şartı aranıyor.
Erken Ayrılış Esnasında Uygulanan Vergi Kesintisi Detayları
Bireysel emeklilikten vadeli süresi gelmeden ayrılan kişilerin ödeyeceği stopaj oranları, sistemde kalınan gün ve yıl sayısına göre farklılık arz ediyor. 10 yıldan daha az bir süre sonunda ayrılanların elde ettiği tüm nemalardan %15 oranında gelir vergisi kesintisi yapılıyor.
Sistemde 10 senelik süreyi dolduran ancak 56 yaş kriterini karşılayamayan bireyler için vergi kesinti oranı %10 seviyesine geriliyor. Tüm şartları yerine getirerek emeklilik hakkını kazanan vatandaşlar ise yatırımlarının nemasından yalnızca %5 oranında stopaj ödüyor.
Yatırım Getirilerinin Vergilendirilmesinde Dikkat Edilecek Hususlar
Sistemden çıkış aşamasında uygulanan mali kesintiler, katılımcının cebinden çıkan anaparaya değil, sadece yatırım araçlarından elde edilen nema gelirine uygulanıyor. Bu durum, yatırılan net katkı paylarının vergi yükünden muaf tutulmasını sağlıyor.
Yatırımcıların sistemden ayrılmadan önce mevcut fon dağılımlarını ve sözleşme sürelerini detaylıca incelemeleri büyük önem taşıyor. Zamansız alınan ayrılma kararları, uzun vadeli birikim hedeflerinin ciddi zararlara uğramasına neden olabiliyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
