Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, yılın dördüncü Enflasyon Raporu'nun tanıtımı amacıyla İstanbul Finans Merkezi'ndeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yerleşkesi'nde düzenlenen bilgilendirme toplantısında konuştu. Jeopolitik gelişmelerin dış talep üzerindeki riskleri canlı tutmakla birlikte küresel büyümenin savaşın ilk dönemindeki beklentilere göre daha dirençli seyrettiğini ifade eden Karahan, bu çerçevede dış talep varsayımlarını her iki yıl için de koruduklarını söyledi.
Karahan, Hürmüz Boğazı üzerinden enerji sevkiyatının normalleşmesine ilişkin beklentilerin zayıflaması ve bölgedeki gerilimlerin artmasının petrol fiyatlarını yukarı yönlü etkilediğine dikkati çekti. Bu gelişmeleri dikkate alarak petrol fiyatı varsayımlarını 2026 ve 2027 yılları için yukarı yönlü güncellediklerini bildiren Karahan, "Doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş, petrol fiyatlarına göre daha belirgin oldu. Enerji arzındaki aksaklıklar, rafineri marjlarındaki artış ve yükselen taşımacılık maliyetleri de ithalat fiyatları üzerinde baskı oluşturuyor. Bu çerçevede ithalat fiyatları varsayımlarımızı da her iki yıl için yukarı yönlü güncelledik." ifadelerini kullandı. Karahan, bunlara ek olarak, gıda fiyatları varsayımlarını artan enerji ile taşımacılık maliyetleri ve tarımsal emtia fiyatlarındaki görünüm kaynaklı olarak yükselttiklerini dile getirdi.
Tahminler oluşturulurken para politikasındaki sıkı duruşun korunduğu görünüm esas alındı
TCMB Başkanı Karahan, tahminleri oluştururken para politikasında sıkı duruşun korunduğu görünümü esas aldıklarını, ayrıca ekonomi politikalarındaki eş güdümün de devam edeceği varsayımını yansıttıklarını söyledi. Karahan, sözlerini şöyle sürdürdü: "Önceki Enflasyon Raporu döneminde ara hedeflerimizi korumuş, 2027 yılı ve sonrası için ara hedeflerin değerlendirilmesinde savaşın kalıcılığına ilişkin belirsizliklerin ve OVP (2027-2029) çerçevesinin netleşmesinin belirleyici olacağını ifade etmiştik. Geldiğimiz noktada, para politikasının kontrol ufkunu ve güncellenen makroekonomik görünümü dikkate alarak 2027 ve sonrası döneme ilişkin ara hedeflerimizi yukarı çektik. Tahminlerimize geçecek olursak, 2026 yıl sonu enflasyon tahminimizi yüzde 29,5 olarak yukarı yönlü güncelledik. Enflasyonun 2027 yıl sonunda ara hedeflerimiz olan yüzde 21’e, 2028 yıl sonunda yüzde 13,5’e, 2029 yıl sonunda yüzde 9’a geriledikten sonra orta vadede enflasyon hedefi olan yüzde 5 seviyesinde istikrar kazanacağını öngörüyoruz. Tahminlerdeki güncellemede savaş kaynaklı gelişmeler belirleyici oldu. Savaşın seyrine ilişkin belirsizliklerin sürmesi ve enerji fiyatlarının, bir önceki rapor dönemine kıyasla daha uzun süre yüksek kalacağı beklentisi, enflasyon tahminlerini yukarı yönlü etkiledi."
Gıda enflasyonu varsayımındaki güncellemenin tahmin patikasındaki yükselişe katkıda bulunduğunu, OVP makroekonomik çerçevesi ve ortaya konulan yönetilen/yönlendirilen fiyatlara ilişkin düzenlemelerin tahminlere yansıtıldığını belirten Karahan, bunlara ilaveten, enflasyon tahmin patikasının yukarı yönlü güncellenmesinde öne çıkan bir diğer unsurun da savaşın etkilerinin beklenenden kalıcı hale gelmesi olduğunu vurguladı.
Karahan, bu durumun enflasyon beklentilerinde geçen rapor döneminde öngördükleri iyileşmeyi sınırladığını dile getirdi. Çıktı açığı patikasının sınırlı bir miktar yukarı yönlü güncellendiğini ancak finansal koşullardaki sıkılığın korunmasıyla, tahmin ufku boyunca dezenflasyonu destekleyici seviyelerde kaldığını ifade eden Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu: "Jeopolitik gelişmeler ile finansal piyasalar ve emtia fiyatlarında yaşanan oynaklıkların etkisiyle ekonomik görünüme ilişkin belirsizlik yüksek seyrediyor. Enerji tarafında jeopolitik gelişmeler önde gelen risk unsuru olmaya devam ediyor. Ayrıca, doğal gaz tarafındaki arz yönlü kısıtlar da enerji fiyatları üzerindeki baskıyı canlı tutuyor. Gıda fiyatları tarafında da savaşın ve olumsuz hava koşullarının uluslararası tarımsal emtia ve tarımsal girdi fiyatları üzerindeki etkisi önemini koruyor. Ayrıca, yönetilen/yönlendirilen kategorisindeki ürünlerde gerçekleşebilecek fiyat ayarlamaları da bu yöndeki riskleri artırabilir.
Diğer taraftan, yurt içi arz koşullarındaki gelişmeler, özellikle işlenmemiş gıda grubunda her iki yönde de oynaklık yaratabilecek bir faktör olarak karşımızda duruyor. Ek olarak, arz şoklarının enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışı açısından riskler barındırdığını vurgulamak isterim. Enerji ve diğer emtia fiyatlarındaki artışların uzun süre devam etmesi ve maliyet şoklarının sıklaşması, dezenflasyon sürecini yavaşlatma riski taşıyor."
Karahan, bu şokların enflasyon beklentileri ve firmaların fiyatlama davranışları üzerindeki ikincil etkilerini takip ettiklerini söyledi.
YURT İÇİ TALEP KOŞULLARI ÖNGÖRDÜĞÜMÜZDEN DAHA ZAYIF SEYREDEBİLİR
Karahan, para politikasının gecikmeli etkileri ve finansal koşulların daha fazla sıkılaşması gibi unsurlarla yurt içi talep koşullarının baz senaryoda öngördüklerinden daha zayıf seyredebileceğine dikkati çekerek, bu durumun enflasyon tahminleri üzerinde aşağı yönlü risk oluşturduğunu belirtti.
Para politikası duruşunu oluştururken risklerin yönünü ve enflasyon beklentileri üzerindeki olası etkilerini bütüncül bir yaklaşımla değerlendirmeye devam edeceklerini vurgulayan Karahan, şunları kaydetti: "Dezenflasyon süreci, ivme kaybetmekle birlikte devam ediyor. Talep koşullarının dezenflasyon sürecine katkısı bu dönemde belirginleşti. Para politikasının daha yoğun etkilediği kalemlerde enflasyondaki yavaşlamayı net bir şekilde görüyoruz. Nitekim, enflasyonun ana eğilimindeki iyileşme sürüyor ancak jeopolitik gelişmeler kaynaklı arz yönlü şoklar nedeniyle bu iyileşmenin manşet enflasyona yansımaları henüz sınırlı kalıyor. Bu görünüm, ihtiyatlı duruşun sürdürülmesini gerektiriyor. Her fırsatta vurguladığım gibi fiyat istikrarı, sürdürülebilir büyüme ve toplumsal refah artışı için bir ön koşul.
Bu nedenle, ara hedeflerle uyumlu bir seyir içinde fiyat istikrarı sağlanana kadar sıkı para politikası duruşumuzu kararlılıkla sürdüreceğimizi yeniden belirtmek isterim."
Son dönemdeki verilerin, enflasyonun ana eğilimindeki iyileşmenin belirginleştiğine işaret ettiğini belirten Karahan, özellikle hizmet enflasyonunda, geçmişte yüksek atalet sergileyen kalemlerdeki yavaşlamayı önemli bulduklarını söyledi. Karahan, temel mal enflasyonunun da maliyet baskılarına rağmen düşük seyrettiğini ifade ederek, bu gelişmede sıkı para politikasının talep koşulları üzerindeki etkisinin önemli rol oynadığına dikkati çekti.
Bununla birlikte jeopolitik gelişmelerin yol açtığı arz yönlü şokların manşet enflasyondaki düşüşü sınırladığını dile getiren Karahan, "Bu durumun devam etmesi, enflasyon görünümüne ilişkin yukarı yönlü riskleri canlı tutuyor ve ihtiyatlı bir duruş gerektiriyor. Dezenflasyonun devamını ve enflasyonun ara hedeflerimizle uyumlu şekilde gerilemesini sağlayacak sıkı para politikası duruşumuzu sürdüreceğiz." diye konuştu.
Eylül ve ekim aylarında ham petrol ve doğal gaz fiyatlarında belirgin yükseliş yaşandığını aktaran Karahan, şu değerlendirmeleri yaptı: "ABD seçimleri sonrası çatışmaların tekrar şiddetleneceği yönündeki beklentiler zayıflarken düşen risk primi de fiyatlara yansıdı. Bu düşüşe rağmen enerji fiyatları hem önceki Rapor döneminin hem de savaş öncesi seviyenin üzerinde kalmaya devam etti. Fiyatlardaki oynaklık sürerken her iki yönde de risklerin olduğunu değerlendiriyoruz. Küresel tedarik zincirlerindeki aksamalar sürüyor. Eylül ayındaki gelişmeler sonrasında Hürmüz Boğazı'na alternatif ticaret yollarındaki riskler arttı. Ticaret rotalarının uzaması ve sigorta maliyetlerindeki artışlar navlun maliyetlerini önemli ölçüde yukarı çekti. Kasım ayındaki gelişmeler ise sınırlı bir düşüş sağladı. Gelinen noktada alternatif güzergahların kapasite sınırları, bölgesel saldırı riskleri, yüksek lojistik maliyetleri ve azalan stoklar enerji fiyatlarını olumsuz etkilemeye devam ediyor. Bütün bu gelişmelere bağlı olarak ithalat fiyatlarında enerji kaynaklı yüksek seyir sürüyor."
Karahan, savaşın küresel büyüme görünümü üzerindeki etkisinin savaş bölgesi dışında görece sınırlı olduğunu bildirdi. Yapay zeka yatırımlarındaki artışın, savaşın neden olduğu negatif arz şokunu dengeleyen bir unsur olduğunu vurgulayan Karahan, ülkelerin büyüme görünümlerinin jeopolitik gelişmelerden ve teknoloji yatırımlarından etkilenme düzeylerine göre farklılık gösterdiğine değindi.
TCMB Başkanı Karahan, Türkiye'nin dış talep görünümünün ise bölgeyle güçlü ticaret bağları nedeniyle olumsuz etkilendiğini, diğer bazı önemli ticaret ortaklarında görece iyileşen büyüme görünümünden olumlu etkilendiğini ifade ederek, "Bu çerçevede dış talebin 2026 yılı için zayıf olacağı, 2027 yılında ise bir miktar toparlanacağı doğrultusundaki öngörümüzü koruyoruz. Yüksek seyreden enerji fiyatları, küresel enflasyon ve enflasyon beklentileri üzerinde etkili olmayı sürdürüyor." dedi.
Ülkeler arası farklılaşmalar olmakla birlikte manşet enflasyonun bu rapor döneminde de artmaya devam ettiğini kaydeden Karahan, kısa dönem enflasyon beklentileri artış eğilimini korurken çekirdek enflasyonun görece yatay seyrettiğini söyledi. Karahan, bununla birlikte olası ikincil etkiler nedeniyle küresel enflasyon görünümünün daha da bozulma riski bulunduğuna işaret ederek, şunları söyledi: "Birçok merkez bankası, enflasyon görünümü ve beklentilerindeki bozulmayı kontrol altında tutmak için savaş öncesine göre daha sıkı bir parasal duruş tercih ediyor. Nitekim ABD ve Avrupa Merkez Bankaları eylül ayında politika faizlerini artırdılar. Söz konusu bankaların beklenen faiz patikalarının da önceki Rapor dönemine göre yukarı kaydığını görüyoruz. Gelişmiş ülkelerin uzun vadeli tahvil faizleri dalgalı ve yüksek düzeyini koruyor. Kamu borç stoklarındaki artış, küresel ekonomi politikalarının ve jeopolitik gelişmelerin artan belirsizliği ve enflasyon beklentilerindeki bozulma bunun temel sebeplerinden. Bu durum küresel finansal piyasalar açısından da risk oluşturuyor. Jeopolitik gelişmelerin yanı sıra gelişmiş ülke merkez bankalarının sıkılaşma adımları ve uzun vadeli tahvil faizlerindeki artışlara bağlı olarak gelişmekte olan ülkelerden portföy çıkışları eylül ayı itibarıyla tekrar hızlandı. Savaş dönemi genelinde giriş gözlenen tahvil piyasalarında eylül ayında girişler dururken ekim ayında bir miktar çıkış oldu."
KAPASİTE KULLANIM ORANI TARİHSEL ORTALAMASININ ALTINDAKİ SEYRİNİ SÜRDÜRÜYOR
TCMB Başkanı Karahan, küresel görünümün ardından yurt içi makroekonomik gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Yılın ikinci çeyreğinde büyümenin yıllık yüzde 2,3 oranında gerçekleşerek yavaşladığını belirten Karahan, diğer taraftan sıkı para politikasının hedeflenen bir sonucu olarak talep kompozisyonunun dengeli bir görünüm sunduğunun altını çizdi. Karahan, nihai yurt içi talebin belirgin şekilde ivme kaybettiğini net ihracatın yıllık büyümeye pozitif katkı verdiğini aktararak, ikinci çeyrekte kuvvetli artış gösteren sanayi üretiminin üçüncü çeyrekte azaldığını, oynaklığı yüksek sektörler dışlandığında da benzer şekilde gerilediğini kaydetti.
Diğer yandan hizmet üretiminin ağustos ayı itibarıyla üçüncü çeyrekte arttığını bildiren Karahan, "Kapasite kullanım oranı tarihsel ortalamasının altındaki seyrini sürdürüyor. Bu oran, üçüncü çeyrekte geriledikten sonra ekim ayı itibarıyla dördüncü çeyrekte bir miktar arttı." ifadesini kullandı. Karahan, üçüncü çeyrekte manşet işsizlik oranının yataya yakın seyrettiğini belirterek, şunları kaydetti: "İşsizlik oranı geçmiş dönem ortalamalarının oldukça altında olsa da geniş tanımlı göstergeler daha az sıkı bir iş gücü piyasasına işaret ediyor. Nitekim atıl iş gücü oranı ve ilan başına başvuru sayıları yüksek seyrediyor. Altın hariç perakende satışların büyümesindeki yavaşlamanın üçüncü çeyrekte de devam ettiğini görüyoruz. Trendinden arındırıp baktığımızda ise perakende satışlardaki ivme kaybı daha belirgin. Kart harcamalarının birkaç çeyrek boyunca yataya yakın seyretmesi de talepteki yavaşlamayı teyit ediyor. Talep göstergelerine ilişkin veriler bir bütün olarak talep koşullarının dezenflasyonist düzeyde olduğunu gösteriyor. Çıktı açığı göstergelerinin hem büyük çoğunluğu hem de ortalaması, bir süredir olduğu gibi üçüncü çeyrekte de negatif düzeye işaret ediyor."
TALEP KOŞULLARINDA DEZENFLASYONİST GÖRÜNÜM KORUNACAK
Fatih Karahan, önümüzdeki dönemde talep koşullarında dezenflasyonist görünümün korunacağını öngördüklerinin altını çizdi. Küresel ticaret ve jeopolitik koşullardaki zorluklara rağmen ihracatın ikinci ve üçüncü çeyrekte olumlu bir performans sergilediğine değinen Karahan, üçüncü çeyrekte altın ve enerji dengelerindeki iyileşmenin dış ticarete olumlu katkı verirken iç talepteki zayıf seyrin de etkisiyle ithalatın gerilediğini bildirdi. Karahan, bu çerçevede üçüncü çeyrekte azalan dış ticaret açığının ekim ayında enerji fiyatlarındaki artış kaynaklı olarak yükseldiğini dile getirerek, gelinen noktada bu açığın arkasındaki ithalat dinamiklerini bileşenlerine ayırarak incelemenin faydalı olacağını bildirdi.
Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle enerji ithalatının yukarı yönlü seyretmeye devam ettiğini aktaran Karahan, "Azalış eğilimini üçüncü çeyrekte de sürdüren altın ithalatı ekim itibarıyla yatay bir seyir izliyor. Altın ve enerji hariç tutulduğunda ise ithalat yataya yakın seyrediyor." dedi. Karahan, mal grupları bazında jeopolitik gelişmelerin enerji dışındaki ham madde fiyatları üzerinde de yukarı yönlü baskı oluşturduğunu ifade etti. Bu durumun ara malı ithalatını da artıran bir unsur olduğunu kaydeden Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu: "Öte yandan iç talep koşullarıyla uyumlu olarak tüketim malı ithalatı ekim ayı itibarıyla üçüncü çeyrekteki seviyesinin altında gerçekleşirken yatırım malı ithalatı mevcut seviyesini koruyor. Hizmet gelirlerinin önemli bir bileşeni olan turizmde savaşa rağmen genel görünümün bozulmadığını görüyoruz. Ocak-eylül döneminde ülkemize gelen toplam ziyaretçi sayısı bir önceki yıla göre sınırlı geriledi. Diğer taraftan ortalama turizm harcamalarındaki güçlü seyir toplam ziyaretçi sayısındaki azalışı telafi etti. Böylelikle turizm gelirleri önceki yılın aynı döneminin üzerinde gerçekleşti. Bu çerçevede cari işlemler dengesi gelişmelerine de kısaca değinmek istiyorum. Yılın başından bu yana cari açık milli gelire oran olarak tarihsel ortalamaların altında yatay bir seyir izliyor. Artan enerji fiyatlarının olumsuz etkisine rağmen enerji hariç dış ticaret dengesindeki iyileşme, bu dönemde 12 aylık birikimli cari açığın sınırlı olarak gerilemesinde rol oynuyor."
Karahan, olumsuz dış koşullara rağmen üçüncü çeyrekte de cari açığın yatay seyrettiğini tahmin ettiklerini bildirdi. Söz konusu görünümde dış ticaret açığının ılımlı seyri ve turizm gelirlerinin katkısının etkili olduğunu belirten Karahan, enerji fiyatlarının yüksek seyrinin artan enerji ithalatı ve zayıflayan dış talep kanallarıyla dış ticaret açığı üzerinde yukarı yönlü risk taşıdığına dikkati çekti. Karahan, diğer taraftan iç talepteki yavaşlamanın cari dengeyi desteklediğine değinerek, "Bu doğrultuda 2026 yılında cari açığın milli gelire oranının uzun dönem ortalamasının altında gerçekleşeceğini öngörüyoruz. Ekim ayında yıllık tüketici enflasyonu yüzde 29,8 olarak gerçekleşti." ifadelerini kullandı.
Yılın ilk aylarında yüksek seyreden gıda enflasyonuna ek olarak şubat ayı sonunda başlayan jeopolitik gelişmeler nedeniyle oluşan arz yönlü baskıların dezenflasyon sürecinde ivme kaybına neden olduğunu ifade eden Karahan, uygulanan politikaların da katkısıyla enflasyonun mayıs ayı sonrasında gerilemeye başladığını belirtti. Ancak bu düşüşün enerji fiyatlarının yeniden yükselmesiyle son dönemde ivme kaybettiğini aktaran Karahan, şunları söyledi: "Nitekim ekim ayında yıllık tüketici enflasyonu yataya yakın seyrederken B ve C göstergelerinde gerileme devam etti. Bu ayrışma, enerji kaynaklı baskılara karşın diğer kalemlerdeki iyileşmenin sürdüğüne işaret ediyor. Ayrışmayı ana gruplar düzeyinde ele aldığımızda tablo daha da netleşiyor. Ekim ayı itibarıyla enerji grubu dışındaki tüm ana gruplarda yıllık enflasyon geçen yıla kıyasla geriledi. Hizmet enflasyonundaki yavaşlama yıl boyunca devam ederken temel mal enflasyonu düşük seyrini koruyor. Gıda enflasyonu ise oynak bir seyir izliyor. Buna karşılık enerji grubu diğer tüm gruplardan ayrışıyor. Bu grupta yıllık enflasyon her çeyrekte güçlenerek ekim ayında yüzde 51,4'e ulaştı.
Dolayısıyla bu yıl dezenflasyon sürecindeki ivme kaybının esas olarak jeopolitik gelişmelerin enerji fiyatları üzerindeki etkisinden kaynaklandığını değerlendiriyoruz. Enerji arzına ilişkin riskler savaşın etkisiyle arttı ve yurt içi enerji fiyatları olumsuz etkilendi. Bu dönemde akaryakıt, doğal gaz, tüp gaz ve kömür fiyatlarındaki artışlar öne çıktı. Enerji fiyatlarındaki bu artışların diğer kalemlere ne ölçüde yansıdığını, yani dolaylı etkileri yakından takip ediyoruz. Şubat ayından bu yana enerji fiyatları yüzde 43 artarken ana eğilimdeki artış yüzde 17 ile daha sınırlı oldu."
