Adalet Bakanlığı tarafından yürütülen mevzuat çalışmaları kapsamında hazırlanan yeni yargı paketi taslağı, aile bağlarını ve mülkiyet yapısını doğrudan etkileyecek radikal adımlar içeriyor. Vefat eden yakınlarından kalan ev, arsa ya da tarlaları kendi aralarında paylaşamayan vatandaşların sulh hukuk mahkemelerine başvurmasıyla başlayan ortaklığın giderilmesi süreçleri baştan aşağı yenileniyor. Mevcut sistemde mülklerin doğrudan yabancı kişilere satılmasının önünü açan ve aile içinde huzursuzluklara yol açan uygulamalar yerini korumacı bir modele bırakıyor.
Uzun süredir üzerinde çalışılan taslak metne göre, yargı dünyasında köklü bir zihniyet değişimi yaşanması bekleniyor. Özellikle büyük şehirlerdeki değerli konutlar ve Anadolu'daki geniş tarım arazilerinin yabancı yatırımcıların eline geçmesini zorlaştıracak bu hamle, gayrimenkul hukuku çevrelerinde de geniş yankı buldu. Düzenlemenin yasalaşmasıyla birlikte, uzun yıllardır süregelen miras davalarındaki kilitlenmelerin çözülmesi ve mahkemelerin üzerindeki iş yükünün ciddi oranda hafifletilmesi amaçlanıyor.
İlk İhale Sadece Aile Bireylerine Açık Olacak
Geliştirilen yeni yasal formülün en dikkat çekici maddesini, taşınmazların satış sürecinde uygulanacak olan kademeli ihale sistemi oluşturuyor. Bugüne kadar yürürlükte olan sistemde, mirasçılardan biri mahkemeye başvurduğu an mülk doğrudan elektronik ortama taşınarak kamunun genel erişimine sunuluyor ve parayı veren herhangi bir üçüncü şahıs mülkü satın alabiliyordu. Yeni taslak ise bu duruma kesin bir sınır getirerek, mülkiyet hakkının öncelikle çekirdek ve geniş aile içinde kalmasını şart koşuyor.
Yapılan köklü değişiklikle beraber, mahkeme kararıyla satışına karar verilen gayrimenkuller için düzenlenecek ilk ihale oturumuna sadece ve sadece yasal mirasçılar katılabilecek. Dışarıdan hiçbir yabancı alıcının teklif veremeyeceği bu ilk aşamada, aile üyelerinin mülkü kendi aralarında değerini ödeyerek satın alması teşvik edilecek. Eğer bu özel oturumda hiçbir mirasçı alım yönünde irade göstermezse ya da bütçe yetersizliği nedeniyle uzlaşı sağlanamazsa, ancak o zaman taşınmaz genel katılıma açık ikinci ihaleye devredilecek.
Süreci Kilitleyen Fırsatçılara Ağır Para Cezası
İcra daireleri ve sulh hukuk mahkemelerinde gerçekleştirilen açık artırmalarda sıkça yaşanan suiistimaller, yeni yargı paketiyle birlikte tarihe karışıyor. Eski uygulamada kötü niyetli bazı kişilerin, fiyatı yapay şekilde yükseltip ihaleyi kazandıktan sonra parayı yatırmayarak satışı iptal ettirdikleri biliniyordu. Süreci kasıtlı olarak sabote eden bu kişilere karşı mevcut kanunların yetersiz kalması, mağduriyetlerin aylarca, hatta yıllarca uzamasına neden oluyordu.
Adalet mekanizmasını ve hak sahiplerini oyalayan bu manipülasyonlara karşı taslağa son derece sert bir yaptırım maddesi eklendi. İhaleyi kazandığı halde yasal süre içinde parayı mahkeme veznesine aktarmayan ve süreci kilitleyen kişilere, taşınmazın ihale bedeli üzerinden %5,0 oranında idari para cezası kesilecek. Bu ceza, geçmişte uygulanan ve sadece başlangıçta yatırılan teminatın gelir kaydedilmesi şeklindeki hafif yaptırımın çok ötesine geçerek caydırıcılığı en üst seviyeye çıkaracak.
Tarım Arazileri Ve Toprak Bütünlüğü Korunuyor
Yeni yasal düzenlemenin perde arkasındaki en önemli motivasyon kaynaklarından biri de Türkiye genelindeki tarım arazilerinin parçalanmasını engellemek olarak öne çıkıyor. Kırsal bölgelerde miras yoluyla intikal eden binlerce dönümlük tarlalar, kardeşler arasındaki anlaşmazlıklar yüzünden icra ihalelerinde yok pahasına satılabiliyordu. Dışarıdan gelen büyük sermaye sahiplerinin bu arazileri toplayarak yerel halkı topraksız bırakması, tarımsal üretim zincirine de büyük zarar veriyordu.
Adalet ve Tarım bakanlıklarının koordineli vizyonunu yansıtan bu reform sayesinde, çiftçi ailelerin toprak bütünlüğü yasal güvence altına alınıyor. Mirasçıların ilk ihalede öncelik hakkına sahip olması, tarlanın yabancılara geçmesini engelleyerek üretimin aynı aile tarafından sürdürülmesini kolaylaştıracak. Uzmanlar, bu adımın tarımsal sürdürülebilirlik açısından hayati bir viraj olduğunu ve kırsaldan kente göç dalgasını da yavaşlatabileceğini belirtiyor.
Elektronik Satış Ortamında Güvenlik Altyapısı Yenileniyor
Dijitalleşen yargı sisteminin bir parçası olan elektronik satış portalı, yeni yasal paketle birlikte teknolojik ve hukuki bir kabuk değişimine gidiyor. İhalelerin şeffaflığını artırmak ve siber müdahalelerin önüne geçmek amacıyla, sisteme giriş prosedürleri ve teklif verme mekanizmaları yeniden yapılandırılıyor. Mirasçılara özel olarak açılacak ilk aşama ekranları, sadece ilgili dosyada adı geçen T.C. kimlik numaralarına tanımlı olacak.
Sistem güvenliğinin artırılmasıyla birlikte, hem fiziki hem de dijital ortamlarda ihaleye fesat karıştırma girişimlerinin tamamen engellenmesi hedefleniyor. Yeni cezai yaptırımların ve %5,0 oranındaki idari para cezasının sisteme entegre edilmesiyle, yazılımsal olarak da usulsüz tekliflerin önüne geçilecek filtreler devreye alınacak. Vatandaşlar, hak kaybına uğrama endişesi taşımadan, devletin güvenli dijital altyapısı üzerinden hak ettikleri payları alma ya da mülkü adil şartlarda devralma imkanına kavuşacak.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
