Şanlıurfa Ticaret Borsası ile Şanlıurfa Valiliği’nin ortak yürüttüğü çalışmalar kapsamında hazırlanan 10 bin ton kapasiteli Fıstık Lisanslı Depo Projesi, son değerlendirmelerin tamamlanmasının ardından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na sunuluyor.
Şanlıurfa’nın Türkiye fıstık üretiminde yaklaşık yüzde 47’lik pay ile ilk sırada yer aldığına dikkat çekilirken, projenin sektöre önemli katkılar sağlaması bekleniyor.
Şanlıurfa Fıstıkta Türkiye Lideri
Türkiye genelinde fıstık üretiminin yaklaşık yüzde 47’sini karşılayan Şanlıurfa’da yıllık üretim potansiyelinin 180 bin ton civarında olduğu belirtiliyor. Bu güçlü üretim kapasitesinin daha verimli değerlendirilmesi amacıyla planlanan lisanslı depo yatırımı, tarımsal altyapıyı güçlendirmeyi hedefliyor.
Şanlıurfa Ticaret Borsası ve Şanlıurfa Valiliği’nin iş birliğiyle hazırlanan proje, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Cazibe Merkezleri Destekleme Programı (CMDP) kapsamında oluşturuldu. Projenin bugün Karacadağ Kalkınma Ajansı tarafından Bakanlığa sunulacağı bildirildi.
Üretim, Kalite ve İhracata Katkı Sağlayacak
Hayata geçirilmesi planlanan yatırımın, bölgede depolama altyapısını güçlendirmesi, ürün kalitesini artırması ve ihracat süreçlerine ivme kazandırması bekleniyor. Projenin ayrıca üretimden pazarlamaya kadar olan süreçte standardizasyon sağlayarak sektörün rekabet gücünü artıracağı ifade edildi.
Mehmet Kaya’dan Teşekkür Mesajı
Projeye ilişkin değerlendirmelerde bulunan Şanlıurfa Ticaret Borsası Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Kaya, Şanlıurfa fıstığının geliştirilmesine yönelik çalışmaların büyük önem taşıdığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“İlimiz tarımının stratejik ürünlerinden biri olan fıstığın geliştirilmesine yönelik çalışmalara güçlü bir vizyon kazandıran Sayın Valimiz Hasan Şıldak’ın liderliğinde kalite ve verimliliği artırmaya yönelik önemli adımlar atılmaktadır. Üreticilerimizle sahada kurulan güçlü iletişim ve tüm paydaşları kapsayan yaklaşım, Şanlıurfa fıstığının geleceği açısından büyük önem taşımaktadır.
Bu vesileyle; Şanlıurfa fıstığının potansiyeline verdikleri destek ve ilimiz tarımına sağladıkları katkılar dolayısıyla Sayın Valimiz Hasan Şıldak’a, projenin hazırlanması ve yürütülmesinde özveriyle görev alan Karacadağ Kalkınma Ajansı uzmanlarımıza ve büyük emekleri bulunan Şanlıurfa Ticaret Borsası personelimize teşekkür ediyorum. Şanlıurfa’nın potansiyelini en üst seviyeye çıkaracak, üretimi, istihdamı ve ihracatı güçlendirecek projeleri hayata geçirmek için çalışmalarımızı kararlılıkla sürdüreceğiz.”
Dünya ve Türkiye’de Antep Fıstığı Üretimi: Şanlıurfa Öne Çıkıyor
Dünya genelinde Antep fıstığı üretim alanları, 2005 yılında 745 bin hektar iken 2023 yılı itibariyle yaklaşık %37’lik artışla 1 milyon hektar seviyelerine ulaştı. 2023 verilerine göre, dünya Antep fıstığı üretiminin %51,8’i ABD, %23,6’sı İran ve %13’ü Türkiye tarafından gerçekleştirildi. Toplam üretimin yaklaşık %89’u bu üç ülkenin payına düşüyor. Çin ve Suriye ise üretim miktarı bakımından sırasıyla 4. ve 5. sırada yer alıyor.
2023 yılı itibariyle Antep fıstığı üretiminde lider konumda olan ABD’nin toplam üretimi 676 bin ton, bunu 308 bin ton ile İran, 176 bin ton ile Türkiye, 81 bin ton ile Çin ve 45 bin ton ile Suriye izliyor. Diğer ülkelerin toplam üretimi ise 17 bin ton seviyesinde gerçekleşirken, dünyadaki toplam üretim 1.303 bin ton olarak kaydedildi.
Antep fıstığı, yabani ağaçların aşılanmasından sonra 4–5 yıl içinde verime elverişli hale gelirken, çöğürden yapılan bahçelerin maddi verime ulaşması için 12–15 yıl arasında beklenmesi gerekmektedir.
Türkiye’de Antep Fıstığı
Dünyada üretimde 3. sırada yer alan Türkiye’de Antep fıstığı özellikle Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilmektedir. TÜİK verilerine göre, Türkiye’nin 2024 yılı Antep fıstığı üretimi 383 bin ton olarak gerçekleşti. Ülke genelinde yaygın olarak yetiştirilen çeşitler; uzun, Siirt, kırmızı ve Halebi türleridir. Türkiye’de Antep fıstığı üretimi 39 ilde yapılmaktadır.
Güneydoğu Anadolu Bölgesi, Antep fıstığı üretimi için gerekli coğrafi koşulları sağlıyor. TÜİK 2024 verilerine göre, üretimin büyük kısmı GAP kapsamındaki illerde gerçekleşiyor. Bu illerdeki üretim miktarları şöyle:
- Şanlıurfa: 180.067 ton
- Gaziantep: 119.259 ton
- Siirt: 29.361 ton
Bu üç ilin üretimi, Türkiye genelindeki Antep fıstığı üretiminin %86’sına, üretim alanları ise toplam alanın %81’ine karşılık geliyor.
Dış Ticaret ve Kendine Yeterlilik
Türkiye’nin Antep fıstığı dış ticaret istatistikleri; kabuklu, kabuksuz ve kavrulup ambalajlanmış ürünler olarak değerlendiriliyor. TÜİK verilerine göre 2024 yılı itibariyle Türkiye’nin Antep fıstığı ihracatı 16.190 ton, ithalatı 208 ton olarak gerçekleşti. 2023 yılında ihracat değeri 231,19 milyon dolar, ithalat değeri ise 3,2 milyon dolar olarak kaydedildi.
2015–2024 yılları arasında Türkiye’nin Antep fıstığı ihracat miktarında %218’lik artış gözlemlendi. 2025–2029 yılları için yapılan projeksiyonlarda, Türkiye’deki Antep fıstığı üretiminin yıllık olarak sırasıyla yaklaşık 133, 279, 139, 295 ve 145 bin ton seviyelerinde gerçekleşeceği öngörülüyor.
Türkiye’nin Antep fıstığında kendine yeterlilik oranı, 2022 yılı itibariyle %103,1, 2015–2022 yılları arasındaki ortalama kendine yeterlilik oranı ise %115,6 olarak hesaplandı.
Verim ve Sürdürülebilirlik İçin Islah Çalışmaları
Antep fıstığı üretiminde çeşit ve anaç ıslahı çalışmaları, sektörde sürdürülebilirliği sağlamak ve verimliliği artırmak açısından büyük önem taşıyor. Bu çalışmalar sayesinde, stres koşullarına ve hastalık-zararlılara dayanıklı, verimli ve kaliteli çeşitler geliştirilebiliyor. Islah edilmiş ve edilecek yeni çeşitlerle tesis edilen bahçeler, üreticilere daha verimli ve kaliteli ürünler sunarak sektördeki rekabet avantajını güçlendiriyor.
Bu gelişmeler, Antep fıstığı üretiminin geleceği açısından stratejik bir adım olup, sektöre orta ve uzun vadede önemli katkılar sağlayacak.
