14 Eylül, Türkiye ve dünya tarihinde önemli siyasi, askerî ve kültürel gelişmelerin yaşandığı tarihlerden biri olarak öne çıkıyor. Milli Mücadele döneminde yaşanan gelişmelerden dünya tarihindeki önemli savaşlara, siyasi değişimlere ve kültürel olaylara kadar 14 Eylül tarihinde birçok önemli gelişme yaşandı.
Şanlıurfa'da 14 Eylül
Şanlıurfa'nın Millî Mücadele ve kurtuluş tarihine ilişkin kaynaklarda 14 Eylül'e doğrudan bağlanan önemli bir olay kaydı sınırlı bulunuyor. Şanlıurfa'nın işgalden kurtuluş sürecinde ise 1919'un sonlarından itibaren Kuvayı Milliye teşkilatlanması hız kazanmış, 29 Aralık 1919'da Urfa'da Kuvayı Milliye kurulmuştu.
Şanlıurfa'nın işgal sürecinde Fransız birlikleri tarafından 24 Mart 1919'da işgal edildiği ve daha sonraki süreçte Urfalıların örgütlenerek Millî Mücadele'ye katıldığı biliniyor. Kent, 11 Nisan 1920'de işgalden kurtarıldı.
Bu nedenle 14 Eylül'ü Şanlıurfa açısından değerlendirirken, doğrudan 14 Eylül'de yaşanan tekil bir olaydan ziyade Milli Mücadele dönemindeki Urfa direnişinin genel tarihsel süreci içinde ele almak daha doğru olacaktır.
Türkiye Tarihinde 14 Eylül
14 Eylül 1919 – İrade-i Milliye Gazetesi Yayına Başladı
14 Eylül 1919, Millî Mücadele tarihi açısından önemli bir gündür. Sivas Kongresi'nin ardından Sivas'ta İrade-i Milliye gazetesi yayımlanmaya başladı. Gazete, Millî Mücadele hareketinin fikirlerinin halka ulaştırılmasında önemli bir iletişim aracı oldu.
Aynı gün, Sivas Kongresi Heyeti adına Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul Hükümeti ve Damat Ferit Paşa'nın politikalarına ilişkin önemli bir muhtıra gönderdiği de tarih kaynaklarında yer alıyor.
14 Eylül 1829 – Edirne Antlaşması'nın Ardından Yeni Dönem
Osmanlı-Rus Savaşı'nın sona ermesini sağlayan Edirne Antlaşması, 14 Eylül 1829'da Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalandı. Antlaşma, Osmanlı Devleti'nin Rusya karşısındaki askerî ve siyasi durumunu etkileyen önemli gelişmelerden biri oldu.
Dünya Tarihinde 14 Eylül
1812 – Napolyon Moskova'ya Girdi
14 Eylül 1812'de Napolyon Bonapart komutasındaki Fransız ordusu Moskova'ya girdi. Rus ordusunun şehri terk etmesinin ardından Moskova'da büyük bir yangın başladı. Bu gelişme, Napolyon'un Rusya Seferi'nin en önemli dönüm noktalarından biri oldu.
1814 – ABD Milli Marşının Temeli Atıldı
14 Eylül 1814'te Francis Scott Key, Baltimore'daki Fort McHenry'nin İngiliz bombardımanı altındaki durumunu gördükten sonra “The Star-Spangled Banner” olarak bilinen şiirin sözlerini yazdı. Eser daha sonra ABD'nin milli marşı haline geldi.
1847 – ABD Birlikleri Mexico City'yi Ele Geçirdi
Meksika-Amerika Savaşı sırasında ABD birlikleri, General Winfield Scott komutasında 14 Eylül 1847'de Mexico City'nin kontrolünü ele geçirdi.
1867 – Karl Marx'ın Das Kapital'i Yayımlandı
Karl Marx'ın en önemli eserlerinden Das Kapital'in ilk cildi, 14 Eylül 1867'de Hamburg'da yayımlandı. Eser, ekonomi ve siyaset düşüncesi üzerinde dünya çapında büyük etki oluşturdu.
1901 – Theodore Roosevelt ABD Başkanı Oldu
ABD Başkanı William McKinley'nin suikast sonucu hayatını kaybetmesinin ardından Başkan Yardımcısı Theodore Roosevelt, 14 Eylül 1901'de ABD'nin başkanlık görevini devraldı. Roosevelt, 42 yaşında göreve gelerek dönemin en genç ABD başkanı oldu.
1927 – Isadora Duncan Hayatını Kaybetti
Modern dansın öncülerinden Isadora Duncan, 14 Eylül 1927'de Fransa'nın Nice kentinde geçirdiği trajik bir otomobil kazası sonucu hayatını kaybetti.
1982 – Grace Kelly Hayatını Kaybetti
Monako Prensesi ve eski Hollywood yıldızı Grace Kelly, 14 Eylül 1982'de geçirdiği trafik kazasının ardından yaşamını yitirdi.
1991 – Güney Afrika'da Barış Anlaşması
Güney Afrika hükümeti, Afrika Ulusal Kongresi ve Inkatha Özgürlük Partisi, 14 Eylül 1991'de ülkedeki siyasi şiddeti azaltmayı ve barış sürecini ilerletmeyi amaçlayan ulusal barış anlaşmasını imzaladı.
1994 – Beyzbol Sezonu İptal Edildi
ABD'de devam eden oyuncu grevi nedeniyle Major League Baseball'un 1994 sezonunun tamamı 14 Eylül 1994'te iptal edildi.
2001 – 11 Eylül Kurbanları İçin Anma Günü
11 Eylül saldırılarının ardından ABD'de 14 Eylül 2001, hayatını kaybedenler için ulusal anma günü olarak geçirildi. Ülke genelinde anma törenleri düzenlenirken dönemin ABD Başkanı George W. Bush da New York'taki Dünya Ticaret Merkezi enkaz alanını ziyaret etti.
2018 – Florence Kasırgası ABD'yi Vurdu
Florence Kasırgası, 14 Eylül 2018'de ABD'nin Carolina eyaletleri kıyılarına ulaştı. Kasırga, geniş çaplı su baskınlarına ve can kayıplarına yol açtı.
14 Eylül'ün Tarihteki Önemi
14 Eylül; Milli Mücadele döneminde İrade-i Milliye gazetesinin yayın hayatına başlaması, Napolyon'un Moskova'ya girişi, ABD milli marşının temelini oluşturan şiirin yazılması, Theodore Roosevelt'in ABD başkanı olması ve dünya siyasetini etkileyen çok sayıda gelişmeyle tarihe geçti.
Şanlıurfa açısından ise 14 Eylül'e özel doğrulanmış büyük bir dönüm noktası bulunmamakla birlikte, kent için asıl önemli tarihsel süreç 1919-1920 yıllarındaki Millî Mücadele, Kuvayı Milliye teşkilatlanması ve 11 Nisan 1920'deki kurtuluş ekseninde şekillendi.
