25 Ağustos, Türkiye ve dünya tarihinde önemli siyasi, askerî, bilimsel ve kültürel gelişmelerin yaşandığı tarihlerden biri olarak öne çıkıyor. Şanlıurfa açısından ise Osmanlı dönemine ait dikkat çeken arşiv kayıtları bulunuyor.
Şanlıurfa’da 25 Ağustos neler yaşandı?
25 Ağustos 1889 – Urfa Mutasarrıfı Hakkında Şikâyet
Osmanlı döneminde Urfa’da yaşanan bir idari gelişme, 25 Ağustos 1889 tarihli bir belgeye yansıdı.
Arşiv araştırmalarında yer alan belgeye göre, dönemin Urfa Mutasarrıfı Hasan Rıza Bey hakkında Halep Vilayeti’ne şikâyette bulunuldu. Şikâyette, vefat eden bir memurun yerine yeni bir kişinin atanması sürecinde usulsüzlük yapıldığı ileri sürüldü.
Memuriyet için sınava giren kişiler, Hasan Rıza Bey’in kayınpederini göreve getirdiğini belirterek durumun incelenmesini istedi. Söz konusu kayıt, Osmanlı döneminde Urfa’daki idari uygulamalara ilişkin arşivlerde yer alan belgeler arasında bulunuyor.
25 Ağustos 1928 – Urfa Milletvekili Kongrede
Türkiye Muallimler Birliği Dördüncü Genel Kongresi, 25 Ağustos 1928 tarihinde gerçekleştirildi. Kongreye dönemin Eğitim Bakanı Mustafa Necati Bey de katıldı.
Kongrede Sivas Milletvekili Rahmi Bey geçici başkanlık görevini üstlenirken, yapılan seçim sonucunda Nafi Atuf Bey kongre başkanlığına getirildi. Kongrede yer alan isimler arasında dönemin Urfa Milletvekili Refet Bey de bulunuyordu.
25 Ağustos Tarihli Diğer Urfa Arşiv Kayıtları
Şanlıurfa özelinde 25 Ağustos tarihine ilişkin, Cumhuriyet döneminde herkesçe bilinen büyük bir savaş veya kurtuluş yıldönümü bulunmuyor. Ancak Osmanlı arşivlerinde 25 Ağustos tarihli çeşitli Urfa belgeleri yer alıyor.
Bunlardan 25 Ağustos 1868 tarihli bir belgede, Urfa çevresindeki nahiyelerden getirilen ürün ve eşyalardan alınan gümrük vergileriyle ilgili bir düzenleme ele alınıyor. Bu kayıtlar, dönemin ekonomik ve idari yapısına ilişkin tarihî bilgiler sunuyor.
Türkiye Tarihinde 25 Ağustos'ta neler oldu?
1499 – Sapienza Deniz Muharebesi
Osmanlı Donanması ile Venedik Cumhuriyeti Donanması arasında gerçekleşen Sapienza Deniz Muharebesi, Osmanlı zaferiyle sonuçlandı. Savaşta Osmanlı Donanması’na Küçük Davut Paşa komuta etti.
1554 – Maskat Deniz Muharebesi
Osmanlı Devleti ile Portekiz arasında Maskat Deniz Muharebesi gerçekleşti. Olay, Osmanlı-Portekiz mücadelesinin önemli deniz çatışmalarından biri olarak tarihe geçti.
1928 – Türkiye Muallimler Birliği Kongresi
25 Ağustos 1928'de Türkiye Muallimler Birliği Dördüncü Genel Kongresi gerçekleştirildi. Kongrede dönemin eğitim politikaları ve birlik yönetimiyle ilgili çalışmalar yapıldı. Kongreye dönemin Urfa Milletvekili Refet Bey de katıldı.
1922 – Büyük Taarruz Öncesi Son Hazırlıklar
25 Ağustos 1922, Türk Kurtuluş Savaşı'nın en kritik günlerinden biri oldu. 26 Ağustos'ta başlayacak Büyük Taarruz öncesinde Türk ordusunda son hazırlıklar tamamlandı.
Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle başlayan Büyük Taarruz, 30 Ağustos Başkomutanlık Meydan Muharebesi'ne uzanan sürecin başlangıcını oluşturdu.
Dünya Tarihinde 25 Ağustos neler yaşandı?
1609 – Galileo Teleskobunu Tanıttı
İtalyan bilim insanı Galileo Galilei, geliştirdiği teleskobu 25 Ağustos 1609'da Venedikli yöneticilere gösterdi. Bu gelişme, gökyüzünün teleskopla sistematik biçimde incelenmesinin önünü açan önemli adımlardan biri oldu.
1825 – Uruguay Bağımsızlığını İlan Etti
Uruguay, 25 Ağustos 1825'te Brezilya İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını ilan etti. Bu tarih, bugün Uruguay'ın bağımsızlık günü olarak kutlanıyor.
1830 – Belçika Devrimi Başladı
Belçika Devrimi, 25 Ağustos 1830'da başladı. Ayaklanmalar, Belçika'nın Hollanda Birleşik Krallığı'ndan ayrılması ve bağımsız bir devlet haline gelmesi sürecini başlattı.
1875 – Manş Denizi İlk Kez Yüzülerek Geçildi
İngiliz yüzücü Matthew Webb, 25 Ağustos 1875'te Manş Denizi'ni yüzerek geçen ilk kişi oldu. Dover'dan Calais'ye uzanan geçiş yaklaşık 22 saat sürdü.
1916 – ABD Ulusal Parklar Servisi Kuruldu
ABD Başkanı Woodrow Wilson, 25 Ağustos 1916'da Ulusal Parklar Servisi'ni oluşturan yasayı imzaladı. Kurum, ABD'nin doğal ve tarihî alanlarını korumak amacıyla İçişleri Bakanlığı bünyesinde kuruldu.
1944 – Paris Nazi İşgalinden Kurtarıldı
25 Ağustos 1944, II. Dünya Savaşı'nın önemli dönüm noktalarından biri oldu. Müttefik kuvvetleri Paris'i Nazi işgalinden kurtardı. Paris, yaklaşık dört yıl boyunca Nazi işgali altında kaldı.
1981 – Voyager 2 Satürn'ün Yanından Geçti
NASA'nın Voyager 2 uzay aracı, 25 Ağustos 1981'de Satürn'e yakın geçiş yaptı. Uzay aracı, gezegen ve halkaları hakkında önemli görüntü ve bilimsel veriler gönderdi.
2001 – Aaliyah Hayatını Kaybetti
ABD'li R&B sanatçısı Aaliyah, 25 Ağustos 2001'de Bahamalar'da meydana gelen uçak kazasında 22 yaşında hayatını kaybetti. Kazada uçakta bulunan diğer kişiler de yaşamını yitirdi.
2012 – Neil Armstrong Hayatını Kaybetti
Apollo 11 göreviyle Ay'a ayak basan ilk insan olan Neil Armstrong, 25 Ağustos 2012'de 82 yaşında hayatını kaybetti.
2017 – Harvey Kasırgası ABD'yi Vurdu
Harvey Kasırgası, 25 Ağustos 2017'de Teksas kıyılarına ulaştı. Kasırga daha sonra ABD'nin güneyinde çok büyük yağışlara ve geniş çaplı sellere neden oldu.
