Şanlıurfa, Gaziantep ve Adıyaman bölgesinde yıllardır kafeinsiz içeriği sayesinde tercih edilen menengiç kahvesi, bakır cezvelerde hazırlanıyor. Hem yerli halk hem de turistler tarafından lezzetiyle beğenilen menengiç kahvesi, damaklarda unutulmaz bir tat bırakıyor.
Şanlıurfalılara menengiç kahvesini sorduk. Esnaf Feyzettin Çatın ve vatandaşlar, menengiç tohumu ile kahvesi hakkında önemli bilgiler verdi.“Günde Bir-İki Bardak Tüketilebilir, Kalp Dostudur”Baharatçı esnafı Feyzettin Çatın, menengiç kahvesinin üretim sürecini şu sözlerle anlattı:
“Köylerde fıstık ağaçlarının olgunlaşmadan, aşılanmadan olan otlarıdır. Bize geldiği zaman tane şeklinde geliyor, biz onu iyice eziyoruz, toz haline getiriyoruz. Makineden de macun şeklinde geliyor. Yabancılar ve Urfalılar menengiç kahvesine rağbet gösteriyor. Yabancılar ne olduğunu merak ediyor, içtikten sonra alıyorlar. Tadının güzel olmasının sebebi, bizim Urfa fıstıklarımızın direk aşılanmamış tohumlarından alınması ve bu bölgenin ürünü olmasıdır. Gaziantep ve Adıyaman’da da fıstık üretimi var ancak Türkiye’nin fıstık ihtiyacının yaklaşık yüzde yetmişi Şanlıurfa’dan karşılanıyor. Menengiç kahvesi kalp sağlığı için de önemlidir, günde bir-iki bardak tüketilebilir. Macun hali genellikle sütle, toz hali ise suyla yapılır.”
“Tadı Güzel, Her Yıl Götürüyoruz”Almanya’da yaşayan Urfalı Ubeydullah Çil ise her yıl Şanlıurfa’ya geldiğinde menengiç kahvesi aldığını belirterek, “Gümrükhanı’nda içtiğim menengiç kahvesinin tadını beğendim. Her geldiğimizde kendimiz için tüketmek üzere götürüyoruz. Yapılış aşamalarını bilmiyorum ama tadı gayet güzeldi” dedi.
Menengiç Kahvesinin Yapım Aşamaları Reşat Yıldız isimli vatandaş ise menengiç kahvesinin geleneksel yapım sürecini şöyle aktardı:
“Bildiğim kadarıyla menengiç kahvesinin yağlı bir tadı olur. Güzeldir, Allah’ın ağaçlarında yetişen bir bitkiden yapılan kahvedir, tercih ederim. On birinci ayda toplanmaya başlanır, kurutulur, kurutulduktan sonra dövülür ve kahve hazır olur.”Doğal ve kafeinsiz yapısıyla öne çıkan menengiç kahvesi, Şanlıurfa başta olmak üzere Güneydoğu Anadolu’da hem geleneksel bir lezzet hem de sağlıklı bir içecek alternatifi olarak varlığını sürdürüyor.
Menengiç Kahvesi: Kahve Çekirdeği Olmadan Yüzlerce Yıllık Bir Anadolu Geleneği
Kahve denince akla ilk olarak Türk kahvesi, espresso ya da filtre kahve gelir. Oysa Anadolu’nun yüzyıllardır tükettiği, kahve çekirdeği içermeyen ancak kahve kültürünün tam ortasında yer alan bir içecek vardır: Menengiç kahvesi. Hem kafeinsiz olması hem de kendine has aromasıyla son yıllarda yeniden keşfedilen bu içecek, aslında sandığımızdan çok daha köklü bir geçmişe sahiptir.
Menengiç Kahvesi Nedir?
Menengiç kahvesi, klasik kahvelerin aksine kahve çekirdeğinden değil, menengiç ağacının (yabani fıstık) meyvelerinden elde edilir. Bu meyveler toplanır, kurutulur, kavrulur ve öğütülerek kahve kıvamına getirilir. Ortaya çıkan içecek kafein içermez, daha yumuşak bir içime sahiptir, fıstığı andıran aromatik bir tada sahiptir ve sütle pişirildiğinde yoğun, kremamsı bir yapı kazanır. Bu özellikleriyle menengiç kahvesi, klasik kahve tüketemeyenler için güçlü bir alternatif oluşturur.
Menengiç Kahvesinin Tarihçesi
Menengiç kahvesinin tarihi Osmanlı döneminden de öncesine dayanır. Kahve çekirdeğinin zor bulunduğu dönemlerde Güneydoğu Anadolu, Akdeniz ve Ege’nin kırsal bölgelerinde halk tarafından doğal bir alternatif olarak tüketilmiştir. Özellikle Gaziantep, Mardin, Siirt, Adıyaman ve Kahramanmaraş gibi şehirlerde menengiç kahvesi evlerde öğütülerek yapılır, misafirlere ikram edilir ve günlük yaşamın bir parçası haline gelirdi. Yani bu içecek bir trend değil, yerel hafızanın içinden gelen köklü bir alışkanlıktır.
Menengiç Nerede Yetişir?
Menengiç ağacı sıcak ve yarı kurak iklimleri sever. Türkiye’de doğal olarak yetiştiği başlıca bölgeler Güneydoğu Anadolu, Akdeniz Bölgesi ve Ege’nin iç kesimleridir. Ağaç genellikle dağlık ve kırsal alanlarda kendiliğinden yetişir. Kimyasal işleme gerek duyulmadan, tamamen doğal yöntemlerle toplanması sayesinde menengiç kahvesi doğal ve katkısız bir ürün haline gelir.
Menengiç Kahvesinin Faydaları
Menengiç kahvesiyle ilgili en çok merak edilen konu “Gerçekten faydalı mı?” sorusudur. Evet, doğru tüketildiğinde bazı önemli özellikleri vardır. Kafeinsiz olduğu için kalp çarpıntısı ve uykusuzluk yapmaz. Asiditesi düşük olduğu için mideyi yormaz. Tok tutucu etkisi bulunur, enerji verir ancak sinir sistemi üzerinde baskı yaratmaz. Geleneksel olarak öksürük ve boğaz yumuşatıcı olarak da tüketildiği bilinir. Elbette bir ilaç değildir ancak bitkisel kökenli olması nedeniyle klasik kahvelere göre daha nazik bir içecektir.
Menengiç Kahvesi Nasıl Yapılır?
En yaygın yöntem Türk kahvesi gibi cezvede ve sütle pişirmektir. Cezveye bir fincan süt eklenir, bir tatlı kaşığı menengiç kahvesi konur ve kısık ateşte karıştırılarak pişirilir. Köpük oluştuğunda fincana alınır. Şeker eklenebilir ancak çoğu kişi aromasının yeterince dolu olması nedeniyle şekersiz içmeyi tercih eder.
Neden Yeniden Popüler Oluyor?
Bugün menengiç kahvesinin yeniden gündeme gelmesinin sebebi nettir. Kafeinsiz alternatif arayanların artması, yerel ve geleneksel tatlara yönelim ile doğal ve katkısız ürün talebi bu yükselişi tetiklemektedir. Yani bu yükseliş tesadüf değildir. Menengiç kahvesi, modern kahve dünyasında kökleriyle var olmayı başaran nadir içeceklerden biridir.
