Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan son değerlendirmeler, ağır ve riskli işlerde çalışan milyonlarca kişiyi yakından ilgilendiren önemli bir değişikliğin habercisi oldu. Uzun süredir gündemde olan erken emeklilik beklentisi, 2026 yılı itibarıyla genişletilecek fiili hizmet süresi zammı uygulamasıyla yeniden şekilleniyor. Kamuoyunda daha çok “yıpranma payı” olarak bilinen bu sistem, belirli meslek gruplarında çalışanlara hem prim gün avantajı hem de yaş indirimi sağlayarak emeklilik yolunu ciddi ölçüde kısaltıyor. SGK kaynaklarından aktarılan bilgilere göre, yeni dönemde kapsam genişletilerek daha fazla çalışan bu haktan yararlanabilecek.
Çalışma hayatında herkes için geçerli olan emeklilik şartları, bazı meslekler söz konusu olduğunda sağlık ve güvenlik riskleri nedeniyle adil bulunmuyor. Yüksek risk altında çalışan bireylerin daha erken yaşta emekli olabilmesi için geliştirilen bu uygulama, sosyal devlet anlayışının önemli bir parçası olarak görülüyor.
Fiili Hizmet Süresi Zammı Neyi Amaçlıyor
Fiili hizmet süresi zammı, ağır, tehlikeli ve yıpratıcı işlerde görev yapan çalışanların maruz kaldığı fiziksel ve psikolojik riskleri telafi etmeyi amaçlayan özel bir düzenleme olarak öne çıkıyor. Bu sistem sayesinde çalışanlar, fiilen çalıştıkları sürenin üzerine ek prim günü kazanıyor. Böylece hem prim gün sayısı daha hızlı doluyor hem de emeklilik yaşı aşağı çekiliyor.
SGK’nın uyguladığı bu model, her meslek için aynı oranda işlemiyor. Yapılan işin risk derecesine göre yıllık çalışmaya eklenen prim günleri değişiklik gösteriyor. Bazı mesleklerde bu süre sınırlı tutulurken, yer altı ve ağır sanayi gibi alanlarda çok daha yüksek oranlar uygulanıyor.
Yıpranma Payı Hesaplaması Nasıl Yapılıyor
Yıpranma payı uygulamasında temel prensip, çalışanın fiili olarak görev yaptığı sürenin SGK kayıtlarına daha uzun süre olarak yansımasıdır. Normal şartlarda bir çalışan yılda 360 gün prim kazanırken, fiili hizmet süresi zammı kapsamında olan bir meslekte bu süre daha yüksek hesaplanıyor. Risk durumuna göre yıllık çalışmaya eklenen gün sayısı 60, 90 ya da 180 gün olabiliyor.
Bu ek süre yalnızca prim avantajı sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda emeklilik yaşından da düşülüyor. Biriken yıpranma payları sayesinde çalışan, normal emeklilik yaşından birkaç yıl daha erken emekliliğe hak kazanabiliyor. Mevzuata göre bu indirim genel olarak 5 yıla kadar uygulanabiliyor, bazı istisnai ve çok riskli mesleklerde ise daha uzun süreler gündeme gelebiliyor.
2026 Düzenlemesiyle Kapsam Genişliyor
SGK’nın 2026 yılına yönelik planlamalarında en dikkat çeken başlık, yıpranma payı kapsamındaki mesleklerin genişletilmesi oldu. Teknolojik gelişmelerle birlikte ortaya çıkan yeni riskli iş alanları ve son yıllarda artan iş yükü, özellikle bazı sektörlerde çalışanların daha fazla yıpranmasına neden oluyor. Bu durum, mevcut listenin güncellenmesini zorunlu hale getirdi.
Yeni düzenlemelerle birlikte sağlık sektörü çalışanlarının kapsamının daha net hale getirilmesi, sanayi üretiminde görev alan bazı meslek gruplarının da fiili hizmet süresi zammına dahil edilmesi planlanıyor. Bu adım, hem çalışan sağlığını korumayı hem de meslekler arası adaleti güçlendirmeyi hedefliyor.
Erken Emeklilik Hakkı Tanınan Meslekler
Yıpranma payı uygulaması özellikle insan sağlığını ve yaşam güvenliğini doğrudan etkileyen alanlarda çalışanlara yönelik olarak şekilleniyor. Sağlık sektöründe görev yapan personeller, uzun çalışma saatleri ve yüksek stres nedeniyle bu kapsamda değerlendiriliyor. Basın sektöründe aktif görev yapan ve sahada çalışan gazeteciler de mesleğin getirdiği riskler nedeniyle bu uygulamadan yararlanabiliyor.
Yer altı madenciliği ve ağır sanayi alanlarında çalışanlar ise en yüksek yıpranma payına sahip gruplar arasında yer alıyor. Güvenlik güçleri, itfaiye ekipleri ve ceza infaz kurumlarında görev yapan personel de sürekli risk altında çalışmaları nedeniyle erken emeklilik hakkına sahip meslekler arasında bulunuyor. 2026 itibarıyla çimento, dökümhane, cam ve alüminyum sanayilerinde çalışanların da bu listeye dahil edilmesiyle birlikte kapsam daha da genişliyor.
Çalışanlar İçin Ne Anlama Geliyor
Bu düzenleme, ağır işlerde çalışanlar için sadece erken emeklilik anlamına gelmiyor. Aynı zamanda uzun yıllar boyunca maruz kalınan yıpranmanın sosyal güvenlik sistemi tarafından tanınması anlamını taşıyor. Prim günlerinin daha hızlı tamamlanması, emeklilik planlarını daha net yapabilme imkânı sunuyor.
SGK’nın üzerinde çalıştığı bu genişletilmiş modelin, önümüzdeki dönemde çalışanların emeklilik beklentilerini önemli ölçüde etkilemesi bekleniyor. Özellikle yıpratıcı mesleklerde görev yapanlar için erken emeklilik artık daha ulaşılabilir bir hedef haline geliyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım