Çalışma hayatında sağlık kaybı yaşayan sigortalılar için erken emeklilik düzenlemeleri yeniden gündemde. Sosyal Güvenlik Kurumu mevzuatına göre belirli oranda engeli bulunan çalışanlar, yaş şartına takılmadan yalnızca sigortalılık süresi ve prim gününü tamamlayarak emekli olabiliyor. 3600 ve 4400 prim günü üzerinden şekillenen bu sistem, özellikle yüzde 40 ve üzeri engel oranına sahip vatandaşlara önemli bir hak tanıyor.
Standart kısmi emeklilikte yaş kriteri aranırken, engellilere yönelik uygulamada yaş koşulu tamamen devre dışı bırakılıyor. Bu durum, uzun yıllar çalışmış ancak sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünde kayıp yaşayan bireyler için önemli bir avantaj sağlıyor.
Yaş Şartı Neden Uygulanmıyor
Mevzuata göre çalışma gücünde belirli oranda kayıp yaşayan sigortalıların, normal çalışanlara kıyasla daha erken yıprandığı kabul ediliyor. Bu nedenle engellilik oranı resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenen kişiler için yaş şartı aranmıyor.
Burada temel kriter engel derecesi, sigortalılık süresi ve prim gün sayısı oluyor. İşe giriş tarihi de belirleyici unsurlar arasında yer alıyor. Özellikle Ekim 2008 öncesi sigortalı olanlar açısından şartlar daha avantajlı olabiliyor.
Uzmanlar, bu hakkın malulen emeklilikle karıştırılmaması gerektiğini vurguluyor. Malulen emeklilikte 1800 gün şartı söz konusu olurken, engelli erken emekliliğinde prim ve sigortalılık süresi farklı bir sistem üzerinden hesaplanıyor.
3600 Günle Emeklilik Kimleri Kapsıyor
Birinci derece engelli olarak kabul edilen ve çalışma gücünün büyük bölümünü kaybettiği belgelenen kişiler için 3600 gün kuralı uygulanabiliyor. Bu kapsamda 15 yıllık sigortalılık süresini ve 3600 prim gününü tamamlayanlar yaş şartına bakılmaksızın emeklilik başvurusu yapabiliyor.
Başvuru aşamasında kişinin kaç yaşında olduğu dikkate alınmıyor. Bu durum özellikle genç yaşta çalışma hayatına başlayan ve uzun yıllar prim ödeyen bireyler için erken maaş bağlanması anlamına geliyor.
Ancak her başvuru dosyası engel oranına ve sigorta başlangıç tarihine göre ayrı ayrı değerlendiriliyor.
4400 Gün Şartı Hangi Durumlarda Geçerli
Engel oranı yüzde 40 ile yüzde 59 arasında olan kişiler üçüncü derece kapsamında değerlendiriliyor. Bu grupta yer alan sigortalılar için 20 yıllık sigortalılık süresi ve en az 4400 prim günü şartı aranıyor.
Bu şartları tamamlayan kişiler de yaş kriterine takılmadan emeklilik hakkı elde edebiliyor. Böylece normal şartlarda 58 ya da 60 yaşını beklemesi gereken bir sigortalı, prim ve süre koşulunu yerine getirerek daha erken aylık almaya başlayabiliyor.
Kıdem tazminatı konusunda da engelli çalışanların belirli yasal güvenceleri bulunuyor. Çalışma süresini dolduranlar, işten ayrılırken kıdem haklarını talep edebiliyor.
Bağ Kur ve Vergi İndirimi Süreci Nasıl İşliyor
4A kapsamında çalışanlar için vergi indirimi belgesi önemli bir adım olarak öne çıkıyor. Aktif çalışma döneminde alınan sağlık kurulu raporunun Gelir İdaresi tarafından onaylanması gerekiyor. Onay sürecinin ardından emeklilik başvurusu yapılabiliyor.
4B kapsamında yani Bağ Kur’lu esnaflar için süreç farklı işliyor. Bu grupta vergi indirimi şartı bulunmuyor. Kuruma yapılan başvuru sonrası sevk edilen hastaneden alınan rapor doğrultusunda işlem yapılıyor. Engel oranına göre prim günü şartı değişebiliyor.
Uzmanlar, başvuru öncesinde hizmet dökümünün dikkatle incelenmesini ve eksik prim günlerinin tamamlanmasını öneriyor.
Engelli çalışanlara tanınan bu erken emeklilik imkanı, çalışma hayatında sağlık kaybı yaşayan bireyler için önemli bir sosyal güvence niteliği taşıyor. Prim ve sigortalılık süresi şartlarını yerine getiren vatandaşlar, yaş beklemeden emeklilik hakkını kullanabiliyor.
Kaynak: Zeki Ersin Yıldırım
