Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanının 103’üncü yıl dönümü olan 29 Ekim, ülke tarihinin en önemli günlerinden biri olarak kutlanıyor. 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesiyle yeni bir yönetim dönemine giren Türkiye’de bu tarih, millî egemenliğin ve bağımsızlığın simgelerinden biri hâline geldi. Şanlıurfa’da Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla törenler ve çeşitli etkinlikler düzenlenirken dünya tarihinde de 29 Ekim; ekonomik krizler, uluslararası çatışmalar ve teknoloji alanındaki gelişmelerle öne çıkıyor.
Tarih boyunca 29 Ekim, farklı coğrafyalarda önemli gelişmelere sahne oldu. Türkiye’de Cumhuriyet’in ilan edilmesi bu tarihin en önemli dönüm noktası olurken dünya tarihinde 1929’daki büyük borsa çöküşü, 1956’da Süveyş Krizi’nin başlaması ve 1969’da internetin öncüsü kabul edilen ARPANET üzerinden ilk elektronik mesajın gönderilmesi dikkat çeken olaylar arasında yer aldı.
Peki, 29 Ekim’de Şanlıurfa’da, Türkiye’de ve dünyada neler yaşandı? İşte tarihe geçen olaylar ve günün öne çıkan gelişmeleri…
ŞANLIURFA’DA 29 EKİM: CUMHURİYET’İN 103’ÜNCÜ YILI KUTLANIYOR
Şanlıurfa’da Cumhuriyet Bayramı heyecanı
Şanlıurfa’da Cumhuriyet’in ilanının 103’üncü yıl dönümü dolayısıyla kutlama programları düzenleniyor. Kentteki etkinlikler, 28 Ekim’de Haliliye ilçesinde bulunan Osmanbey Şehitliği’nde gerçekleştirilen çelenk sunma töreniyle başladı.
Törene Şanlıurfa Valisi Hasan Şıldak, Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Başkanvekili Sait Ağan, 20. Zırhlı Tugay Komutanı Tuğgeneral Haluk Erdem, kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileri, siyasi parti temsilcileri, sivil toplum kuruluşları, öğretmenler, öğrenciler ve vatandaşlar katıldı.
Saygı duruşu ve İstiklal Marşı’nın okunmasıyla başlayan programda şehitlik anıtına çelenk sunuldu. Şehitler için dualar edilirken kabirlere karanfiller bırakıldı. Böylece kentte 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlamalarının ilk programlarından biri gerçekleştirilmiş oldu.
Şanlıurfa’da 29 Ekim programında neler var?
Şanlıurfa Valiliği tarafından duyurulan programa göre Cumhuriyet Bayramı kutlamaları 29 Ekim Perşembe günü de devam ediyor.
Günün programında saat 10.00’da Valilik makamında tebriklerin kabul edilmesi, saat 10.30’da Cumhuriyet Caddesi’nde resmî tören düzenlenmesi planlandı. Hava koşullarının yağışlı olması durumunda törenin 11 Nisan Kapalı Spor Salonu’nda yapılacağı duyuruldu.
Program kapsamında saat 15.00’te GAPTEAM Sosyal Tesisi’nde Cumhuriyet Bayramı kabul töreni, saat 20.00’de ise Mehmet Akif İnan Konferans ve Sergi Salonu’nda özel konser düzenlenmesi planlandı. Konserde Şanlıurfa Devlet Türk Halk Müziği Korosu ile Sıra Gecesi Topluluğu’nun sahne alacağı bildirildi.
Şanlıurfa Valisi Hasan Şıldak’tan Cumhuriyet mesajı
Şanlıurfa Valisi Hasan Şıldak, Cumhuriyet’in 103’üncü yıl dönümü dolayısıyla yayımladığı mesajda Cumhuriyet’in birlik, beraberlik ve millî iradenin simgesi olduğuna dikkat çekti.
Cumhuriyet’in Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde verilen bağımsızlık ve özgürlük mücadelesi sonucunda kurulduğunu belirten Şıldak, bu mirasın demokrasi, bilim, eğitim ve üretimle gelecek nesillere taşınmasının önemini vurguladı.
Şanlıurfa’nın Millî Mücadele tarihindeki yeri
Şanlıurfa, Cumhuriyet’in kuruluşuna giden süreçte Millî Mücadele ruhunun yaşandığı kentlerden biri olarak Türkiye tarihindeki yerini koruyor.
Kent, Fransız işgaline karşı yürütülen mücadele sonucunda 11 Nisan 1920’de işgalden kurtuldu. Şanlıurfa’nın kurtuluş tarihi 29 Ekim değil, 11 Nisan’dır. Ancak kentin bağımsızlık mücadelesindeki rolü, Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan tarihî sürecin önemli parçalarından birini oluşturuyor.
Şanlıurfa’da Cumhuriyet Bayramı, bu tarihî mirasın ve bağımsızlık mücadelesinde hayatını kaybedenlerin hatırasının yeniden anıldığı özel günlerden biri olarak kutlanıyor.
TÜRKİYE TARİHİNDE 29 EKİM’DE NELER OLDU?
1923: Türkiye Cumhuriyeti ilan edildi
29 Ekim 1923, Türkiye tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri oldu. Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde yürütülen Millî Mücadele’nin ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yapılan görüşmeler sonucunda Cumhuriyet ilan edildi.
Osmanlı Devleti’nin sona ermesi ve Millî Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının ardından yeni devletin yönetim biçiminin belirlenmesi gerekiyordu. Bu doğrultuda 1921 Anayasası’nda değişiklik yapılmasını öngören teklif Meclis gündemine taşındı.
Mecliste gerçekleştirilen görüşmelerin ardından devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olduğu kabul edildi. Böylece Türkiye’nin yönetim sisteminde tarihî bir değişim yaşandı.
Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından Mustafa Kemal Atatürk, yapılan seçimle Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı oldu. İsmet Paşa ise ilk hükûmeti kurmakla görevlendirildi.
Cumhuriyet’in ilanı, millî egemenlik ilkesinin devlet yönetiminde açık biçimde benimsenmesi açısından önemli bir dönüm noktası olarak tarihe geçti.
Cumhuriyet Bayramı ne zaman resmî tatil oldu?
Cumhuriyet’in ilan edildiği 29 Ekim, ilk yıllardan itibaren kutlanmaya başlandı. 1924 yılında Cumhuriyet’in yıl dönümünün kutlanmasına ilişkin düzenlemeler yapıldı.
19 Nisan 1925’te kabul edilen kanunla 29 Ekim, resmî bayram olarak belirlendi. O tarihten itibaren Cumhuriyet Bayramı, Türkiye’de her yıl çeşitli törenler ve etkinliklerle kutlanmaya devam etti.
Bugün 29 Ekim 2026, Cumhuriyet’in ilanının 103’üncü yıl dönümüne karşılık geliyor. Türkiye genelinde düzenlenen törenlerle Cumhuriyet’in kuruluşu anılıyor.
1929: Dünya ekonomisini sarsan Kara Salı
29 Ekim 1929’da ABD’de New York Borsası’nda yaşanan büyük çöküş, tarihe “Kara Salı” olarak geçti.
Borsa fiyatlarında yaşanan sert düşüş, çok sayıda yatırımcının büyük kayıplar yaşamasına neden oldu. İşlem hacminin olağanüstü seviyelere ulaşmasıyla borsadaki işlemler ve fiyatların izlenmesi de zorlaştı.
1929’daki borsa çöküşü, Büyük Buhran olarak bilinen uzun ekonomik krizin en önemli dönüm noktalarından biri kabul ediliyor. Kriz, yalnızca ABD’yi değil, uluslararası ticareti ve dünya ekonomisini de etkiledi.
İşsizlik arttı, işletmeler kapandı ve çok sayıda aile ekonomik sıkıntılarla karşı karşıya kaldı. Bu dönem, modern ekonomi tarihinin en ağır krizlerinden biri olarak anılmaya devam ediyor.
1956: İsrail’in Mısır’a saldırısıyla Süveyş Krizi başladı
29 Ekim 1956’da İsrail ordusunun Mısır’ın Sina Yarımadası’na yönelik harekât başlatması, Süveyş Krizi’nin askerî aşamasını başlattı.
Mısır Devlet Başkanı Cemal Abdünnasır’ın Süveyş Kanalı’nı millîleştirmesi, uluslararası gerilimin temel nedenlerinden biri olmuştu. İsrail’in harekâtının ardından İngiltere ve Fransa da sürece askerî olarak müdahil oldu.
Kriz, Orta Doğu’daki güç dengeleri ve uluslararası ilişkiler açısından önemli sonuçlar doğurdu. Aynı zamanda Soğuk Savaş döneminde büyük güçlerin bölgedeki politikalarının da gündeme gelmesine neden oldu.
DÜNYA TARİHİNDE 29 EKİM’DE NELER YAŞANDI?
1618: İngiliz kâşif Walter Raleigh idam edildi
29 Ekim 1618’de İngiliz kâşif, yazar ve siyasetçi Sir Walter Raleigh, Londra’da idam edildi.
Kraliçe I. Elizabeth döneminde saray çevresinde etkili bir isim olan Raleigh, Amerika kıtasına yönelik keşif girişimleriyle tanındı. İngiltere’nin Kuzey Amerika’da koloni kurma çabalarında rol oynadı.
Ancak siyasi gelişmeler ve Kral I. James dönemindeki suçlamalar sonucunda ölüm cezasına çarptırıldı. Raleigh’in idamı, İngiltere’nin keşifler ve denizaşırı yayılma döneminin dikkat çeken tarihî olaylarından biri olarak kayıtlara geçti.
1969: İnternetin öncüsü ARPANET üzerinden ilk mesaj gönderildi
29 Ekim 1969’da bilgisayar bilimcileri, ABD’deki iki araştırma kurumu arasında ARPANET üzerinden elektronik mesaj göndermeyi başardı.
Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles kampüsündeki bilgisayardan Stanford Araştırma Enstitüsü’ndeki bilgisayara gönderilmek istenen ilk mesaj “LOGIN” kelimesiydi. Ancak sistem, kelimenin yalnızca ilk iki harfi olan “LO” gönderildikten sonra çöktü.
Buna rağmen bu deneme, bilgisayarların uzaktan birbirleriyle iletişim kurması açısından tarihî bir adım oldu. ARPANET, daha sonra gelişen internet teknolojisinin öncüllerinden biri kabul ediliyor.
Bugün milyarlarca insanın kullandığı internetin gelişiminde bu ilk bağlantının özel bir yeri bulunuyor.
1998: John Glenn yeniden uzaya gitti
29 Ekim 1998’de Amerikalı astronot ve eski senatör John Glenn, 77 yaşındayken uzay mekiği Discovery ile yeniden uzaya çıktı.
Glenn, 1962 yılında Dünya yörüngesine çıkan ilk Amerikalı olmuştu. 1998’deki uçuşu ise ileri yaşta uzaya giden ilk isimlerden biri olarak tarihe geçmesini sağladı.
Görev sırasında yaşlanma sürecinin insan vücudu üzerindeki etkileri ve uzay ortamındaki biyolojik değişimler üzerine araştırmalar yapıldı. Glenn’in uçuşu, uzay araştırmalarında insan fizyolojisinin incelenmesi açısından da önem taşıdı.
2005: Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de bombalı saldırılar
29 Ekim 2005’te Hindistan’ın başkenti Yeni Delhi’de üç ayrı bombalı saldırı düzenlendi.
Diwali festivali öncesinde gerçekleşen saldırılar, kentte büyük paniğe neden oldu. Çok sayıda kişi hayatını kaybetti ve yaralandı. Olay, Hindistan’da güvenlik önlemlerinin ve terörle mücadele politikalarının yeniden gündeme gelmesine yol açtı.
2012: Sandy Kasırgası ABD’nin doğu kıyısını vurdu
29 Ekim 2012’de Sandy Kasırgası, ABD’nin doğu kıyısında büyük yıkıma yol açtı.
Kasırga, özellikle New Jersey ve çevresindeki kıyı bölgelerinde sel, elektrik kesintileri ve ulaşım sorunlarına neden oldu. Çok sayıda ev ve iş yeri zarar gördü; milyonlarca kişi elektrik kesintilerinden etkilendi.
Sandy, can kayıpları ve ekonomik hasar bakımından ABD’de son yılların en yıkıcı fırtınalarından biri olarak kayıtlara geçti. Afet, kıyı şehirlerinin iklim kaynaklı risklere karşı korunması ve acil durum planlarının önemi konusunda tartışmaları da artırdı.
29 EKİM’DE DOĞAN TANINMIŞ İSİMLER
29 Ekim, siyaset ve sanat dünyasından çeşitli isimlerin doğum günü olarak da kayıtlarda yer alıyor.
Bob Ross (1942)
Amerikalı ressam ve televizyon sunucusu Bob Ross, 29 Ekim 1942’de dünyaya geldi. Televizyonda yayımlanan resim programıyla tanınan Ross, kısa sürede resim yapmayı öğreten anlatımı ve kendine özgü üslubuyla geniş bir izleyici kitlesine ulaştı.
Winona Ryder (1971)
Amerikalı oyuncu Winona Ryder, 29 Ekim 1971’de doğdu. Sinema ve televizyon yapımlarındaki rolleriyle tanınan oyuncu, özellikle 1980’li ve 1990’lı yıllarda başlayan kariyerini sonraki dönemlerde de sürdürdü.
Ellen Johnson Sirleaf (1938)
Liberyalı siyasetçi Ellen Johnson Sirleaf, 29 Ekim 1938’de doğdu. Sirleaf, 2006 yılında Liberya’nın cumhurbaşkanı olarak göreve başladı ve ülkesinin ilk kadın cumhurbaşkanı oldu. Siyasi kariyeri ve kadınların kamu yönetimindeki temsili açısından uluslararası alanda tanınan isimlerden biri hâline geldi.
29 EKİM NEDEN TARİHİN EN ÖNEMLİ GÜNLERİNDEN BİRİ?
29 Ekim, Türkiye açısından yalnızca bir bayram tarihi değil, devlet yönetiminde yaşanan köklü değişimin simgesidir. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte millî egemenlik esasına dayanan yeni bir yönetim sistemi kuruldu.
Dünya tarihinde ise aynı tarih, ekonomik krizlerden uluslararası çatışmalara ve teknoloji alanındaki gelişmelere kadar farklı olaylarla öne çıkıyor. 1929’daki borsa çöküşü dünya ekonomisinin yönünü etkilerken, 1956’daki Süveyş Krizi uluslararası ilişkilerde önemli sonuçlar doğurdu. 1969’da ARPANET üzerinden gönderilen ilk elektronik mesaj ise bugün kullanılan internetin gelişim sürecindeki dönüm noktalarından biri oldu.
Şanlıurfa’da düzenlenen Cumhuriyet Bayramı etkinlikleri de bu tarihî günün anlamını yerel ölçekte yaşatıyor. Osmanbey Şehitliği’ndeki anma töreninden Cumhuriyet Caddesi’ndeki resmî programa ve akşam düzenlenmesi planlanan konsere kadar farklı etkinliklerle Cumhuriyet’in 103’üncü yıl dönümü kutlanıyor.
