Urfa’da son günlerde etkisini gösteren kar yağışı, akıllara şehrin tarihine “Kar Senesi” olarak geçen 1911 yılını getirdi. Aralık ayında başlayıp aralıksız kırk beş gün süren bu şiddetli kış, Urfalılar için yalnızca bir doğa olayı değil, aynı zamanda bir zaman ölçüsü hâline gelmişti. O yıl doğanlar “kar yılında doğdu”, vefat edenler ise “kar yılından birkaç yıl sonra öldü” şeklinde anılır olmuştu.
1911 kışı o denli sert geçmişti ki yollar kapanmış, halk çarşıya pazara çıkamaz, esnaf dükkân açamaz hâle gelmişti. Evlerin damlarında biriken karlar sokağa atılır, kar seviyesi öyle yükselirmiş ki sokaktan geçenler evlerin avlularını görebilirmiş. Fırat Nehri’nin donduğu, insanların karşıdan karşıya yürüyerek geçtiği anlatılır. Açlık da beraberinde gelmiş; dağlarda yiyecek bulamayan kurtlar şehir merkezine kadar inmiştir.
Günler ve haftalar boyunca süren bu durum, halkın evlerindeki erzakı tüketmesine yol açmış, üretimin durmasıyla birlikte gıda fiyatları hızla yükselmiştir. Yakacak maddeler, özellikle kömür, fahiş fiyatlardan satılmaya başlanmış; et ve sadeyağ en çok zamlanan ürünler arasında yer almıştır. Bunun sebeplerinden biri de açlıktan yerleşim yerlerine inen kurtların koyun sürülerine zarar vermesidir. Bu yılla ilgili bilgilere o dönemde yazılmış olan ve Emin Kıratoğlu'na ait olduğu bilinen "Kar Destanı" adlı şiirde ayrıntılarla anlatılmıştır.
Bu yıla dair anlatılan birçok hadise vardır. Bunlardan biri, Urfa’nın toplumsal yapısını ve kültürel karakterini göstermesi bakımından dikkat çekicidir.
Urfalıların sevip saydığı âlimlerden Kürt Hacı Ali Efendi, kar yağışlarının devam ettiği günlerde vefat etmiştir. Kendisi yalnızca Müslümanlar tarafından değil, Ermeniler ve diğer din mensupları tarafından da saygı gören bir şahsiyettir. Müslüman ile gayrimüslim arasında bir anlaşmazlık olduğunda, her iki taraf da hakem olarak ona başvururmuş. Hızanoğlu Camii’nin imamlığını yapan Kürt Hacı Ali Efendi, vefatından önce vasiyetinde Bediüzzaman Mezarlığı’nda, Nebi Efendi ile Kerküklü Şeyh Abdurrahman Efendi’nin yanına defnedilmek istediğini belirtmiştir. Ancak yoğun kar nedeniyle yollar kapalıdır. Vasiyetin yerine getirilebilmesi için Urfa halkı, Müslümanı ve Ermenisiyle birlikte seferber olmuş; Hızanoğlu Camii’nden Bediüzzaman Mezarlığı’na kadar olan yol güçlükle açılarak defin gerçekleştirilmiştir.
Bu hadise, iki noktaya dikkat çekmektedir: İlki, farklı inançlara mensup insanların adaletine güvendikleri bir Müslüman âlime başvurabilmesidir. İkincisi ise 1911 yılında, yani Ermeni Tehciri’nden dört yıl önce, Urfa’da Müslümanlar ile Ermenilerin bir arada ve uyum içinde yaşamış olmalarıdır. Bu gerçek, tarihin hafızasında göz ardı edilmemesi gereken bir ayrıntıdır.
1871 Yılında Yaşanan Bir Başka Kış Hadisesi: “Kırmızı Kar”
Urfa tarihinde hafızalara kazınan sert kışlar yalnızca 1911 yılıyla sınırlı değildir. Bundan kırk yıl önce, 1871 yılında, şehirde farklı bir doğa olayı yaşandığı anlatılır. Halk arasında “Kırmızı Kar Yılı” olarak anılan bu dönemde yağan karın renginin alışılmışın dışında olduğu söylenir.
“Kırmızı Kar” ifadesinin, Afrika’da Sahra Çölü üzerinden havaya karışan demir oksit tozlarının karla birlikte yeryüzüne inmesinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Halk arasında “toprak yağdı” şeklinde anlatılan bu olayın, farklı dönemlerde başka ülkelerde de görüldüğü bilinmektedir.
1871 yılına dair Dr.Öğretim Üyesi Mahmut Karaçizmeli tarafından anlatılan dikkat çekici hadiselerden biri de Urfa’nın misafirperverlik geleneğini yansıtır. İpek Yolu üzerinde yer alan şehir, o yıllarda ticaretin canlı olduğu bir merkezdir. Ancak o yıl yaşanan şiddetli kış nedeniyle kervanlar neredeyse tamamen kesilmiştir. Buna rağmen İran’dan Halep’e halı ticareti için yola çıkan bir kervan, Urfa civarında yoğun kar ve tipiye yakalanarak şehre ulaşmıştır.
Bir han bulmak isteyen kervanbaşı, sur içindeki büyük bir konağın kapısından içeri girer. Burası, Hacı Fazlı Efendi’ye ait konaktır (bugünkü Karaçizmeliler Konağı). Yanlışlıkla hana girdiklerini fark eden ev sahibi, misafirlerini geri çevirmemiş; karlar eriyip yollar açılana kadar on beş gün boyunca kervanı ağırlamıştır. Ayrılacakları sırada borçlarını sormak isteyen kervan mensuplarına, buranın bir han değil, kendi evi olduğunu ve misafir edildiklerini söylemiştir. Bu olay, yıllar sürecek bir dostluğun başlangıcı olmuştur. Günümüzde bu yapı, “Hanehan Otel” olarak hizmet vermektedir.
Bu anlatılanlar, Urfa’nın tarihinde farklı yıllarda yaşanmış iki büyük kış hadisesinin, yalnızca birer doğa olayı olmadığını göstermektedir. 1911 Kar Senesi, şehrin dayanışmasını ve birlikte yaşama kültürünü ortaya koyarken; 1871 yılında yaşanan Kırmızı Kar ve han hadisesi ise Urfa’nın misafirperverlik anlayışının ve insanî yönünün hafızalarda nasıl yer ettiğini gözler önüne sermektedir.
